‘Een formulering waarin dezelfde betekenis onnodig wordt herhaald,’ zei Emma kalm. ‘Zoals “werkcollega” of “allereerste debuut”. Het woord komt uit het Grieks en betekent zoiets als overdaad.’
Er viel een stilte die bijna tastbaar werd. Een paar gasten wisselden blikken uit; ergens trok iemand een mondhoek op, duidelijk onder de indruk van haar antwoord. Jans gezicht liep donkerrood aan. Met een ruk draaide hij zich naar zijn vrouw om. In zijn ogen flitste geen schaamte, maar gekrenkte woede.
‘Jij kleine…’ begon hij, maar toen hij merkte dat iedereen naar hem keek, beet hij de rest van zijn zin af.
De spelleider probeerde haastig de spanning weg te lachen, maar Jan was al niet meer te stoppen. Hij frommelde zijn servet tot een prop in zijn vuist en siste tussen zijn tanden door, hard genoeg voor de hele tafel:
‘Hou je mond, onbeschaafde boerin. Wie heeft jou gevraagd je ermee te bemoeien? Jij hoort gewoon te zitten en te glimlachen.’
De zaal verstarde. Langzaam hief Emma haar hoofd en keek hem aan. Er stonden geen tranen in haar ogen, geen angst, zelfs geen verbijstering. Alleen een zachte glimlach verscheen op haar gezicht, bijna medelijdend. Juist die glimlach deed iets in Jan knappen. Mark, de gastheer van de avond, schraapte ongemakkelijk zijn keel in een poging de sfeer te redden, maar Emma was al opgestaan. Zonder iemand gedag te zeggen liep ze naar de uitgang. Jan bleef zitten. Niet omdat hij niet begreep wat er gebeurde, maar omdat hij weigerde voor iedereen gezichtsverlies te lijden.
Thuis sloot Emma zich op in het kleine kamertje dat ze ooit had ingericht als naaikamer. Jan kwam pas ver na middernacht terug. Lange tijd bonsde hij met zijn vuist op de deur.
‘Doe onmiddellijk open! Wat was dat voor vertoning? Denk je soms dat je slimmer bent dan iedereen? Antwoord me!’
De deur ging op een kier. Emma stond in de opening. Achter haar lagen op de tafel enkele papieren keurig uitgespreid.
‘Jan,’ zei ze zacht, zonder boosheid in haar stem, ‘ik vraag de scheiding aan.’
Eerst staarde hij haar sprakeloos aan. Daarna barstte hij in lachen uit.
‘Jij? Een scheiding aanvragen? Waar wil jij dan van leven, dom wicht? Het appartement is van mij, de auto is van mij, alles is van mij. Wat blijft er voor jou over? Een paar pannen?’
‘Het Burgerlijk Wetboek,’ antwoordde Emma onverstoorbaar. ‘En de geboorteaktes van onze kinderen. Dat is voorlopig genoeg. En nu wil ik graag slapen. Morgen wordt een zware dag.’
Ze deed de deur voor zijn neus dicht. Het klikje van het slot klonk in de stilte als een schot.
De volgende ochtend werd Jan wakker in een lege woonkamer. De kinderen waren al naar school; Emma had hen vroeg klaargemaakt en weggebracht. Hij dronk koffie, terwijl haar woorden telkens opnieuw door zijn hoofd maalden. Uiteindelijk besloot hij te doen wat hij altijd deed wanneer hij de controle dreigde te verliezen: versterking halen.
Tegen de middag zat zijn vertrouwde “steungroep” in de woonkamer: zijn moeder en zijn zus. Margriet kwam binnen alsof ze een inspectie kwam afnemen, kaarsrecht en met een gezicht als onweer.
‘Waar is die parmantige indringster?’ bulderde ze. ‘Jantje, je hebt toch niet werkelijk toegestaan dat een of ander keukenmeisje jou voorwaarden stelt?’
Sophie rolde theatraal met haar ogen.
‘Ik heb altijd gezegd dat ze achterbaks was. Kijk maar, ze heeft gewoon haar moment afgewacht en nu laat ze haar klauwen zien. Maak je geen zorgen, we zetten haar zo weer op haar plek. Wil ze geld, dan krijgt ze niets. Wil ze de kinderen, dan nemen we die mee. Je weet toch dat papa contacten heeft bij jeugdzorg.’
Emma kwam uit de keuken met een mok thee in haar hand en leunde rustig tegen de deurpost. In de zak van haar huisvest lag haar telefoon; de opname-app stond al aan.
‘Goedemiddag, Margriet. Dag, Sophie,’ zei ze beheerst. Ze keek hen aan zonder met haar ogen te knipperen.