Jan, hoelang moet ik dit nog pikken?!
— Emma, doe eens rustig. Ze hoort bij de familie.
— Familie? — Haar stem brak bijna van ongeloof. — En wat ben ik dan? Ik werk me kapot met twee banen, ik probeer elke euro opzij te zetten, en jouw zus kan zich permitteren om nauwelijks iets te doen en op ons geld te teren?
— Sophie werkt wél! — wierp Jan tegen, alsof hij haar met die ene zin kon verdedigen.
— Waar dan? Wat voor werk noem jij dat? Een paar uurtjes achter de kassa? Jan, Sophie is gezond, ze heeft twee handen en twee benen. Laat haar gewoon zelf haar geld verdienen.
Zijn gezicht verstrakte.
— Jij snapt het niet. Sophie heeft kinderen…
— Half Nederland heeft kinderen! Betekent dat soms dat iedereen maar van andermans portemonnee mag leven?
Op dat moment schoot Emma de vorige maand weer te binnen. Ook toen had Jan zijn zus zogenaamd “even geholpen” met honderdvijftig euro. Daarvóór was er honderd euro naar zijn moeder gegaan. In haar hoofd begon ze de bedragen bij elkaar op te tellen. In het afgelopen jaar had Jans familie meer dan tweeduizend euro van hen “geleend”. Geen cent daarvan was ooit teruggekomen.
De volgende dag stond Maria, precies zoals Jan had aangekondigd, bij hen op de stoep. Voor iemand die zogenaamd last had van haar bloeddruk zag zijn moeder er opvallend fris uit. Haar wangen hadden kleur, ze droeg een nieuwe jurk en haar haar zat alsof ze net bij de kapper vandaan kwam.
— Emma, kind, wat ben jij mager geworden! — was het eerste wat Maria zei. — Je spaart jezelf ook helemaal niet.
Emma antwoordde niet. Ze zette zwijgend kopjes en borden op tafel. Maria liet zich behaaglijk op een stoel zakken en begon aan haar vertrouwde klaagzang.
— Ach, het leven is zo duur geworden. Alles stijgt maar, en van mijn pensioen blijft bijna niets over. Soms denk ik erover om er nog een klein baantje bij te nemen…
Jan reageerde onmiddellijk.
— Mam, kom nou, op jouw leeftijd ga je toch niet meer werken? Wij springen wel bij.
Emma zette de theepot zo hard neer dat het porselein tegen het tafelblad tikte. Jan en Maria keken allebei verschrikt op.
— Waarmee springen wij precies bij, Jan? — vroeg ze ijzig. — Wij komen zelf amper rond.
— Emma! — riep hij verontwaardigd.
— Wat nou, Emma? Maria, met alle respect, maar wij halen het einde van de maand nauwelijks. Ik draai twee banen om überhaupt iets te kunnen sparen.
Maria kneep haar lippen samen.
— In onze tijd hadden vrouwen nog respect voor hun man. Toen kwam het gezin op de eerste plaats.
— In uw tijd onderhielden mannen hun gezin, — kaatste Emma terug. — Ze zaten niet op de nek van hun vrouw.
Jan kleurde tot achter zijn oren.
— Emma, waar haal jij het lef vandaan?
— Ik zeg alleen wat waar is. Jan, jij bent het afgelopen jaar drie keer van baan veranderd. En elke keer omdat je zelf wegging.
— Dat klopt helemaal niet! — schoot hij in de verdediging.
— O, neem me niet kwalijk. De laatste keer werd je inderdaad ontslagen omdat je gewoon niet meer kwam opdagen.
Maria sloeg haar handen in elkaar.
— Jan, wat zegt zij allemaal over jou?
— Mam, Emma maakt alles veel groter dan het is…
— Groter? — Emma liep naar de kast en trok er een map met rekeningen uit. — Kijk dan. Alle bonnetjes en afschriften van de laatste zes maanden. Alles is van mijn rekening betaald. En hier, het overzicht van onze gezamenlijke rekening: in een heel jaar heeft Jan vierhonderd euro gestort. Vierhonderd. In twaalf maanden.
Maria staarde zwijgend naar de papieren. Daarna keek ze haar schoondochter aan.
— Maar Jan helpt toch in huis…
Emma lachte kort, scherp en zonder vreugde.
— Helpt? Maria, wanneer heeft uw zoon voor het laatst eten gekookt? Wanneer heeft hij een was gedraaid? Wanneer heeft hij uit zichzelf schoongemaakt?
Die avond, nadat Maria was vertrokken, viel er een beklemmende stilte over het huis.