Jan zat roerloos in de fauteuil en staarde naar het televisiescherm, al leek hij niets te zien van wat er gebeurde. Emma ruimde de tafel af met beheerste, bijna mechanische bewegingen. Ze dwong zichzelf niet naar hem te kijken.
Uiteindelijk verbrak hij de stilte.
— Waarom moest dat nou waar mijn moeder bij was?
Emma zette een bord iets harder neer dan nodig was.
— En waarom bemoeit jouw moeder zich steeds met ons leven?
— Emma, ik snap dat je moe bent. Echt. Maar zo kan het niet doorgaan…
Ze draaide zich naar hem om.
— Wat kan niet doorgaan? Dat ik de waarheid zeg? Jan, ík kan zo niet verder. Elke maand is het hetzelfde verhaal. De ene keer heeft je moeder iets nodig, de andere keer is het je zus.
Jan kwam overeind en liep naar haar toe.
— Emma, dit is tijdelijk. Ik vind heus wel weer een fatsoenlijke baan.
— Wanneer dan? Wanneer komt die beroemde “fatsoenlijke baan”? En hoelang houd je die dit keer vol? Vier weken? Twee maanden?
In zijn blik flitste gekrenkte trots.
— Dus jij gelooft helemaal niet meer in mij?
Emma zakte uitgeput op een stoel neer.
— Ik ben moe, Jan. Moe van geloven. Moe van hopen. Moe van alles alleen dragen, alsof dit gezin alleen op mijn schouders hoort te rusten.
Die nacht deed ze geen oog dicht. Ze lag op haar rug, keek naar het plafond en liet haar leven aan zich voorbijtrekken. Tweeëndertig was ze. Zeven jaar daarvan was ze getrouwd. En wat lag er nog voor haar? Nog eens zeven jaar ploeteren voor twee mensen? Of voor drie, als ze de eindeloze “leningen” van zijn familie meetelde?
De volgende ochtend werd Emma wakker met een helder besluit. Tijdens het ontbijt schoof ze haar kop koffie opzij en zei:
— Jan, we moeten serieus praten.
Hij keek haar wantrouwig aan.
— Waarover?
— Over geld. Over jouw familie. Over ons.
Uit een lade pakte ze een vel papier. De avond ervoor had ze alles opgeschreven wat zijn familie de afgelopen jaren zogenaamd had geleend.
— Kijk hiernaar. In de afgelopen twee jaar heeft je moeder voor twaalfhonderd euro “geleend”. Sophie voor achttienhonderd. Samen is dat drieduizend euro. Drieduizend, Jan. Dat is geen kleingeld.
Jan boog zich over het lijstje. Zijn gezicht betrok met elke regel die hij las.
— Waar haal je die bedragen vandaan?
— Ik houd het bij. Elke euro noteer ik. Weet je hoeveel daarvan is terugbetaald? Niets. Helemaal niets.
— Emma, familie kan het soms moeilijk hebben…
— Iedereen heeft het weleens moeilijk. Maar waarom moet ík opdraaien voor hun problemen? Waarom denken mijn ouders tien keer na voordat ze me om hulp vragen, terwijl de jouwe geld opeisen alsof het hun recht is?
Jan zweeg. Emma liet hem niet ontsnappen aan haar woorden.
— Ik heb mijn beslissing genomen. Vanaf nu gaat er geen euro meer naar jouw familie. En als jij nog één keer geld uit ons budget haalt zonder mijn toestemming, dan vraag ik de scheiding aan.
Alle kleur trok uit zijn gezicht.
— Jij… dat meen je niet.
— Ik ben nog nooit zo serieus geweest. Jan, ik houd van je. Maar ik weiger nog langer de melkkoe van jouw familie te zijn.
Hij sprong op van zijn stoel.
— Is dit een ultimatum?
— Noem het zoals je wilt. Voor mij is de grens bereikt.
Jan stormde de keuken uit. Een seconde later sloeg de voordeur met een harde klap dicht. Emma bleef zitten en keek door het raam naar de regen die net was begonnen te vallen.
Een uur later belde Sophie. Emma liet de telefoon overgaan. Daarna verscheen Maria’s naam op het scherm. Ook die oproep drukte ze weg. Pas tegen de avond kwam Jan terug. Hij rook naar alcohol, zijn ogen waren donker van woede.
— Tevreden nu? — beet hij haar toe terwijl hij nog in de deuropening stond. — Mijn moeder ligt in het ziekenhuis en mijn zus is volledig over haar toeren!
— Dat is hun verantwoordelijkheid — antwoordde Emma kalm.
— Jij bent… jij bent gewoon egoïstisch.
— Misschien. Maar dan ben ik een egoïstische vrouw die zelf beslist wat er met haar eigen geld gebeurt.
Jan deed een paar stappen naar haar toe en bleef vlak voor haar staan.