Eigenlijk nam ze alleen de reservesleutel terug.
— De lease van de auto staat op mijn naam, — zei ze kalm. — Vanaf morgen wordt het contract beëindigd en gaat de wagen terug naar de dealer. En wat dit appartement betreft…
Sanne liet haar blik rusten op Erik, die inmiddels alle kleur uit zijn gezicht had verloren.
— Ook het huurcontract is door mij ondertekend. Gisteren heb ik de verhuurder officieel laten weten dat ik de huur opzeg. Er geldt een opzegtermijn van drie maanden. Jullie kunnen dus niet meteen worden uitgezet. Maar ik blijf hier geen dag langer met jullie onder één dak. Ik heb al iets anders gevonden: een klein, licht en rustig appartement vlak bij het park. Morgenochtend komen de verhuizers mijn persoonlijke spullen en mijn meubels ophalen.
— Hoe bedoel je, weggaan?! — gilde Karin, terwijl ze haar handen naar haar hoofd bracht. — Waar moeten wij dan naartoe? Bas heeft dat andere huis niet gekregen omdat we de borg niet konden betalen! Erik, doe iets! Zeg tegen dat krankzinnige mens dat wij hier blijven!
— Jullie mogen hier blijven tot het einde van de maand die ik al heb betaald, — antwoordde Sanne, nadat ze even op haar horloge had gekeken. — Dat betekent nog twee weken. Daarna moeten jullie zelf tweeduizend vijfhonderd euro per maand ophoesten. Aangezien Eriks kredietwaardigheid inmiddels een ramp is en Bas officieel geen werk heeft, wens ik jullie veel succes op de huidige woningmarkt.
Ze draaide zich om en liep in de richting van de slaapkamerdeur.
— Dit ga je berouwen! — schreeuwde Erik haar na. Hij sloeg met zijn vuist op tafel, zo hard dat de glazen rinkelden. — Je blijft helemaal alleen achter met je stomme tekeningen! Geen man zit te wachten op een ouder wordende vrouw met zo’n karakter!
Sanne hield heel even stil. Toen keek ze over haar schouder en glimlachte. Niet spottend, niet giftig, maar warm en oprecht.
— Weet je, Erik, — zei ze rustig, — liever alleen met mijn tekeningen dan levenslang een kar trekken met drie clowns erop. Eet smakelijk. De goulash wordt koud, geloof ik.
De septemberzon legde een zachte gouden glans over de nieuwe paden van de botanische stadstuin. Midden in de Japanse tuin stond Sanne met haar handen in haar zij naar de pas geplante sieresdoorns te kijken. De bladeren waren donkerrood, bijna wijnkleurig, en bewogen nauwelijks in de lichte wind. Ze droeg een praktische werkjas, een spijkerbroek en waterdichte schoenen waar nog aarde aan kleefde.
Ze leek jaren jonger dan voorheen. De doffe vermoeidheid die vroeger altijd rond haar ogen had gelegen, was verdwenen. Haar schouders stonden rechter, haar gezicht was ontspannen. Het leven in haar nieuwe, lichte driekamerappartement had een rust gebracht waarvan ze bijna was vergeten dat die bestond. Niemand draaide meer midden in de nacht de verwarming op de hoogste stand. Niemand vroeg haar nog om geld over te maken voor vage plannen die zogenaamd “binnenkort winst” zouden opleveren. Niemand keek over haar schouder mee wanneer ze haar bankapp opende.
Doordat er niet langer elke maand geld weglekte naar andermans gemakzucht, kon Sanne eindelijk iemand aannemen op haar bureau. Voor het eerst in jaren hoefde ze niet alles zelf te doen. En in de zomer was ze zelfs naar Italië geweest. Alleen. Zonder gezeur dat hotels te duur waren, zonder verwijten over restaurantrekeningen, zonder iemand die haar vakantie veranderde in een schuldgevoel.
De scheiding was bijna afgerond. Annelies De Vries bleek precies de advocaat te zijn die Sanne nodig had: scherp, onverstoorbaar en gevaarlijk zodra iemand dacht haar cliënt te kunnen misleiden. Ze had niet alleen voor elkaar gekregen dat de gezamenlijke bezittingen werden verdeeld met inachtneming van Eriks bewezen misbruik van de rekening, maar hem ook gedwongen een betalingsregeling te ondertekenen. Weigerde hij, dan zou er een aangifte wegens fraude volgen.
Voor Erik waren de maanden daarna allesbehalve comfortabel geweest. Het dure appartement konden ze niet houden. Hij, Bas en Karin waren uiteindelijk beland in een benauwd driekamerflatje aan de uiterste rand van de stad, in een grauwe naoorlogse wijk waar de lift vaker kapot was dan heel. Om zijn schuld aan Sanne af te lossen, had Erik zijn trots moeten inslikken. Hij werkte nu in ploegendiensten als verkoopmedewerker bij een callcenter, waar hij de hele dag mensen belde die niet op hem zaten te wachten.
Bas leefde nog steeds van losse klusjes en tijdelijke baantjes die hij nooit lang volhield. Karin had haar driftbuien simpelweg verplaatst. Niet langer kreeg Sanne de volle laag, maar haar zoons. Zij waren nu de ondankbare nietsnutten die, zoals Karin het noemde, “hun hele leven door het putje hadden gespoeld”.
In Sannes jaszak trilde haar telefoon kort. Ze trok haar tuinhandschoen uit en haalde het toestel tevoorschijn. Op het scherm stond een bericht van Erik. De afgelopen zes maanden had hij met regelmaat iets gestuurd. Eerst waren het dreigementen geweest. Daarna verwijten. Vervolgens kwamen de klaaglijke smeekbeden.
“Sanne, hoi. Mam ligt in het ziekenhuis, bloeddruk. Bas zit weer zonder werk. Ik trek dit niet meer. Ik weet nu hoe fout ik zat. Jij was het beste wat me ooit is overkomen. Alsjeblieft, kunnen we afspreken? Gewoon koffie drinken. Ik mis je. Vergeef me.”
Sanne las de woorden zonder dat haar hart sneller ging kloppen. Vroeger zou zo’n bericht haar onmiddellijk hebben geraakt. Ze zou zich schuldig hebben gevoeld, haar jas hebben gepakt, zijn problemen hebben opgelost voordat hij er zelf verantwoordelijkheid voor hoefde te nemen. Maar nu was er vanbinnen alleen stilte. Geen woede, geen verdriet, geen medelijden. Alleen de kalme leegte die je voelt wanneer je naar een bouwtekening kijkt waarin ooit een onherstelbare fout stond, maar die allang in het archief is verdwenen.
Ze typte niets terug. In plaats daarvan opende ze het menu, verwijderde het gesprek en blokkeerde definitief zijn nummer. Daarna liet ze de telefoon weer in haar zak glijden.
— Sanne! — riep de uitvoerder vanaf het pad. — Waar wilt u de stenen lantaarns hebben?
— Ik kom eraan, Wouter! — riep ze terug.
Ze ademde diep in. De lucht rook naar vochtige aarde, dennennaalden en herfst. Sanne glimlachte naar de zachte zon boven de tuin en liep met vaste passen verder, haar eigen landschap tegemoet: helder, zorgvuldig uitgetekend en eindelijk helemaal van haar.