Zij deed de boodschappen, betaalde de lease van de gloednieuwe Audi waarin Erik rondreed — “Sanne, hoe moet ik anders bij investeerders aankomen? In een oud wrak? Het gaat om uitstraling!” — en ving ondertussen elke rekening op die binnenviel.
Toch was dat niet eens het zwaarste. Veel erger was Eriks familie. Zijn moeder, Karin, en zijn achtendertigjarige broer Bas, die al jaren zogenaamd “op zoek was naar zichzelf”. Bas hield geen enkele baan langer vol dan de proeftijd, vroeg met grote regelmaat geld “tot vrijdag” en betaalde vervolgens nooit iets terug.
Sanne had het allemaal geslikt. Ze kwam uit een gezin waarin een scheiding werd gezien als een ramp, als iets wat je alleen deed wanneer er werkelijk niets meer te redden viel. Bovendien geloofde ze oprecht dat ieder huwelijk moeilijke periodes kende. Om hun toekomst toch een beetje veilig te stellen, had ze drie jaar eerder een spaarrekening geopend. Met Erik had ze afgesproken dat zij daar maandelijks vijftienhonderd euro van haar bonussen op zou storten, zodat ze op termijn genoeg zouden hebben voor de aanbetaling van een eigen huis. Erik had met plechtige ernst beloofd dat hij ook geld zou inleggen zodra zijn “honoraria” binnenkwamen. Ze hadden allebei toegang tot die rekening.
Misschien ben ik vanochtend echt te hard tegen hen geweest, dacht Sanne, terwijl ze met haar vingers over haar vermoeide ogen wreef. Misschien is Karin gewoon van een oudere generatie en wil ze zich nuttig voelen.
Ze nam zich voor om ’s avonds een mooie taart te halen. Dan zouden ze rustig aan tafel gaan zitten en alles uitpraten.
Maar het liep anders.
Op donderdag werkte Sanne thuis. Een afspraak met een aannemer was op het laatste moment afgezegd, dus zat ze aan het kookeiland met haar laptop open en bracht ze correcties aan in een ontwerp voor een automatisch beregeningssysteem. Erik was naar het centrum vertrokken voor een “belangrijke zakenlunch”. Karin was naar het winkelcentrum gegaan — uiteraard met de creditcard van haar zoon op zak, een kaart die in werkelijkheid door Sanne werd gevoed.
Eriks tablet lag op de bank. Het was hetzelfde apparaat waarop Karin eerder zo graag een bankapp had willen installeren. Ineens lichtte het scherm op. Er klonk een kort signaal. Daarna nog een. En nog een.
Sanne stond op om een glas water te pakken en wierp terloops een blik op het scherm. De berichten kwamen binnen in een familiechat. Omdat de tablet niet vergrendeld was, verscheen de tekst volledig in beeld.
Bas: Mam, hoe staat het ervoor? De makelaar heeft gebeld. Het contract moet vandaag getekend worden. Borg en eerste maand huur moeten vóór vanavond overgemaakt zijn.
Karin: Bas, rustig nou. Erik heeft beloofd dat hij vandaag het benodigde bedrag opneemt.
Bas: En die bulldozer van een vrouw van hem merkt niks? Zij zou zich nog ophangen voor één euro.
Karin: Waar moet ze heen dan? Het is een werkpaard. Erik zei dat hij het geld van hun spaarrekening haalt. Hij vertelt haar wel dat hij het in aandelen heeft gestoken of verzint een ander verhaal. Zij snapt toch niets van geldzaken. Ze kan alleen maar struiken planten.
Er brak iets in Sanne. Niet luid, niet zichtbaar, maar diep vanbinnen, alsof er een dunne glazen draad knapte en met een zacht gerinkel in een afgrond verdween. Ze droogde haar handen af aan een keukendoek, liep naar de bank en pakte de tablet op. Haar vingers voelden ijskoud aan.
Ze opende de chat en begon te lezen. Het bleek een gesprek tussen drie mensen te zijn: Erik, Bas en Karin. Sanne maakte er geen deel van uit.
Ze scrolde omhoog. Week na week, maand na maand. En met elk bericht gleed de sluier die acht jaar lang voor haar ogen had gehangen een stukje verder weg.
Er bestond helemaal geen aanbetaling voor hun toekomstige huis. De spaarrekening waarop Sanne trouw iedere maand haar zuurverdiende vijftienhonderd euro had gestort, was door Erik stelselmatig leeggehaald. Het geld was gebruikt om de schulden van Bas af te lossen, om dure vakanties voor Karin te betalen en om Erik nieuwe horloges te laten kopen.
En alsof dat nog niet genoeg was, waren Erik, Bas en Karin op dat moment bezig — met haar geld — de borg, de makelaarskosten en de huur van een luxe driekamerappartement in het centrum voor Bas bij elkaar te krijgen.
Erik, bericht van dinsdag: Mam, ik probeer Sanne de pincode van haar hoofdapp te ontfutselen. Als dat lukt, kan ik een automatische betaling instellen voor Bas’ huur. Dan ziet ze het niet eens op haar afschriften, want die controleert ze toch nooit. Ik zeg wel dat het een nieuwe zorgverzekering is.
Sanne legde de tablet neer.
Ze begon niet te trillen. Ze barstte niet in tranen uit. Integendeel: in haar hoofd werd het plotseling ongewoon helder. Glashelder. Zo helder als op de momenten waarop ze in een landmeetkundig rapport een fatale rekenfout ontdekte en onmiddellijk zag hoe het terrein moest worden aangepast om een heel project te redden.
Ze liep naar haar werkkamer, klapte haar laptop open en logde in bij internetbankieren. Zonder aarzeling koos ze de bewuste spaarrekening. Het saldo bedroeg nog maar 340 euro. Van de bijna vierenvijftigduizend euro die zij in drie jaar tijd had ingelegd, was praktisch niets over. In de transactiegeschiedenis stond een lange rij overboekingen: “Bas levensonderhoud”, “Aflossing lening Bas”, “Voor mama vakantie”, “Betaling makelaar”.
Met de nauwkeurigheid en koelte van een chirurg downloadde Sanne alle afschriften als pdf-bestanden en gaf ze de printer opdracht alles af te drukken.