‘Mam,’ zei Mark tegen Johanna, ‘we gaan vanavond uit eten. Vind je dat goed?’
‘Natuurlijk, jongen. Maak er een fijne avond van,’ antwoordde ze. Toch bleef haar blik een fractie te lang op de jurk rusten.
Toen Emma later die dag uit haar werk thuiskwam en zich verheugde op de avond, hing de jurk niet meer aan de deur. Een onaangenaam vermoeden schoot door haar heen, maar ze duwde het meteen weg. Waarschijnlijk was hij gewoon naar beneden gegleden.
Maar op de grond lag niets. In de kast hing hij niet. Op het bed was hij evenmin te vinden.
‘Johanna,’ vroeg Emma, terwijl ze haar stem zo rustig mogelijk probeerde te houden, ‘hebt u mijn groene jurk soms gezien?’
‘O, die jurk,’ zei haar schoonmoeder, die in de deuropening verscheen en haar handen aan haar schort afveegde. ‘Sorry hoor, ik dacht dat je hem daar had gehangen omdat hij gewassen moest worden. Hij zat helemaal vol kreukels. Ik heb hem in de wasmachine gedaan.’
Emma voelde haar mond droog worden.
‘In welke wasmachine?’
‘Nou, in die van ons natuurlijk. Ik heb hem op negentig graden gezet, dan wordt alles tenminste goed schoon.’
Emma rende naar de machine. Achter het ronde glas draaide een grauwgroene, vormloze lap rond. Wat daar bewoog, was ooit haar lievelingsjurk geweest.
‘Johanna,’ bracht ze uit, haar stem trillend van ingehouden woede, ‘dat was zijde. Echte zijde. Ik heb er bijna tweehonderdvijftig euro voor betaald. Zijde was je koud, heel voorzichtig.’
‘Ach, dat wist ik toch niet,’ zei Johanna, terwijl ze machteloos haar handen spreidde. ‘Ik dacht dat kleding gewoon op negentig graden kon. Koop dan een nieuwe, als hij zo kostbaar was.’
Emma staarde naar wat er van de jurk over was en voelde hoe er diep vanbinnen iets dichtklapte. Het ging allang niet meer alleen om stof en naden. Die jurk stond voor haar eerste succes, voor haar eigen geld, voor het recht om in dit huis niet alleen schoondochter te zijn, maar ook zichzelf.
‘Dit vergeet ik nooit,’ zei ze zacht. Daarna stapte ze bij de wasmachine vandaan.
Die avond gingen zij en Mark alsnog naar het restaurant. Emma droeg haar oude zwarte jurk en zat stil tegenover hem, met haar handen gevouwen in haar schoot.
‘Wat is er met je?’ vroeg Mark bezorgd.
‘Niets,’ antwoordde ze. ‘Ik ben gewoon moe.’
Over de verwoeste jurk zei ze geen woord. Waarvoor zou ze het vertellen? Ze wist al hoe het zou gaan. Mark zou zijn moeder verdedigen, zeggen dat het niet expres was gebeurd, dat Emma meer geduld moest hebben met een oudere vrouw.
Maar de krenking borg Emma diep weg. Ze liet hem daar liggen, zorgvuldig, als iets wat op het juiste moment weer tevoorschijn gehaald kon worden.
Dat moment diende zich een maand later aan, toen Johanna haar verjaardag voorbereidde. Eenenzestig werd ze; geen kroonjaar, maar in haar ogen ruim voldoende reden om de hele familie bij elkaar te brengen en te laten zien wat voor hecht, voorbeeldig gezin ze had.
‘We nodigen iedereen uit,’ kondigde Johanna tijdens het avondeten aan. ‘Ook jouw ouders, Emma. Dan kunnen ze zien hoe goed wij het hier samen hebben.’
Emma knikte. Terwijl ze haar vork neerlegde, begon in haar hoofd al een plan vorm te krijgen.
In de week voorafgaand aan het feest ontstond er tussen de twee vrouwen onverwacht een soort wapenstilstand. Er moest een menu worden bedacht, boodschappen moesten worden gehaald en de tafelindeling vroeg aandacht. Ze bogen zich samen over recepten, verdeelden de taken en vroegen elkaar zelfs advies over hoe de woonkamer versierd kon worden.
‘Zullen we de huzarensalade wat feestelijker maken, met kalfsvlees in plaats van gewone vleeswaren?’ stelde Emma voor.
Johanna dacht even na en knikte toen goedkeurend. ‘Dat is eigenlijk best een goed idee. En de haringsalade kunnen we als rol presenteren. Dat staat mooier op tafel.’
Mark keek zichtbaar opgelucht toe hoe zijn moeder en zijn vrouw samenwerkten. Eindelijk, dacht hij, hadden ze elkaar gevonden.
Op de ochtend van de verjaardag draaiden Emma en Johanna in de keuken om elkaar heen alsof ze dat al jaren samen deden. Emma sneed groenten voor de salades, terwijl Johanna zich over de warme gerechten ontfermde. Tegen vier uur stond de eettafel vol schalen en borden: klassieke salades, gevulde vis, hartige pasteitjes en een grote laagjestaart die ze samen hadden gebakken.
Alles glansde, geurde en stond precies op tijd klaar voor de eerste gasten.