– Mam, kom je zaterdag dan? Dan kunnen we naar het park. Oma gaat nooit mee.
Ik hield de telefoon met allebei mijn handen vast, alsof hij anders uit mijn vingers zou glijden.
– Deze zaterdag niet, Pieter.
– En de zaterdag daarna?
– Morgen bel ik je om acht uur weer. Heb je je tanden gepoetst?
Hij zei dat hij dat had gedaan en daarna namen we afscheid. Ik bleef nog lang bij het raam staan. Beneden op het plein reden kinderen die niet van mij waren op stepjes heen en weer. Dat was de enige keer dat ik er bijna naartoe was gegaan.
Begin juni belde Maria uit zichzelf.
– Emma, haal hem een weekend op. Hij staat om zes uur al naast mijn bed. Ik moet ’s middags even kunnen liggen, maar hij blijft maar doorgaan.
– Zo hadden we het niet afgesproken, Maria.
– Hoezo niet afgesproken? Het is jouw zoon.
– Dat klopt. En ik leen hem niet aan jullie uit. Ik neem hem voorgoed mee, of helemaal niet.
Ze verbrak de verbinding. Tien dagen later belde ze opnieuw. Deze keer sprak ze me niet meer zo vertrouwelijk aan.
– Emma, al is het maar een week. Mijn hele huis staat op zijn kop.
– Nee.
Die nacht stuurde Anna me een bericht: “Ben jij nou een moeder of wat? Je kind zit bij vreemde mensen en jij doet koppig.” Ik antwoordde niet. Op mijn werk zette Sanne een glas thee voor me neer en vroeg zonder omweg:
– Emma, waar ben jij in vredesnaam mee bezig?
– Ik ben nergens mee bezig. Ik wacht.
– Waarop dan?
– Tot dit voorbij is.
Op twintig juni stond Maria ineens voor de deur. Zonder waarschuwing, met een taxi gekomen. Pieter stond naast haar op de galerij, in nieuwe sandalen, met een geruite tas in zijn handen. Die tas kwam bijna tot aan zijn knieën.
– Neem hem mee, zei Maria.
Ik liet mijn zoon binnen. Hij rende meteen naar zijn kamer, alsof hij terugkwam van een zomerkamp.
– Waar is Jan?
– Weg voor werk. Twee maanden op een klus buiten de stad. Hij stuurde me een sms, kun je dat geloven? Zijn eigen moeder, en dan een sms.
Ze bleef op de drempel staan en kwam niet verder. In die vijf weken was ze kleiner geworden, werkelijk waar.
– Ik heb hem naar de opvang gebracht. De eerste dagen huilde hij. Hij wachtte op jou.
Ik zei niets.
– Blijkbaar ben je toch niet zo dom als ik dacht, zei ze uiteindelijk. Ik was ervan overtuigd dat je na drie dagen huilend zou komen aanrennen. Maar je hebt het volgehouden.
– Ja. Ik heb het volgehouden.
– En dat appartement zet ik nu niet meer op zijn naam. Dat heeft hij niet verdiend. Ze trok haar sjaal recht. – Denk niet dat ik me tegenover jou sta te verantwoorden.
– Dat denk ik ook niet.
Ze ging weg zonder “sorry” en zonder “dank je”. Even later sloeg de liftdeur dicht en daarna werd het stil.
In de badkamer begon het water te lopen. Pieter waste zijn handen en neuriede iets, zoals altijd met de helft van de woorden verkeerd. Ik ging in de gang op de grond zitten, midden op het kleed bij de kapstok, en strekte mijn benen uit. Daar bleef ik zitten tot het water ophield. Voor het eerst in een half jaar bonsde het niet meer achter in mijn hoofd.
Hoe het met de rechtszaak afliep, moet ik netjes vertellen, want vanzelf is het niet gegaan.
In juni kwam Jan niet opdagen bij de zitting. In juli bleef hij voor de tweede keer weg. De rechter liet zijn verzoek toen buiten behandeling; zo heet dat wanneer degene die de zaak is begonnen twee keer niet verschijnt. Daarna heeft hij bij niemand meer om de jongen gevraagd.
Ons huwelijk werd in april ontbonden en tegelijk werd de alimentatie vastgesteld. Het appartement werd in de herfst eerlijk verdeeld, ieder de helft. Ook bij die procedure liet Jan zich geen enkele keer zien.
In februari van het jaar daarop stapte ik zelf naar de rechter. Niet uit wraak. Johannes zei dat er een officieel stuk moest komen, anders zou Jan over twee jaar zomaar weer met een nieuw verzoek kunnen opduiken. Ik vroeg om vast te leggen dat Pieter bij mij woonde. Jeugdzorg kwam nog een keer langs, keek naar zijn bed en naar de koelkast, en schreef op dat de omstandigheden in orde waren. Jan verscheen niet. De rechtbank bepaalde dat Pieter zijn woonplaats bij mij had. Dat document ligt in dezelfde map als de betaalbewijzen.
Pieter is nu dertien. Hij zit op zwemmen. Zijn rooster hangt op de koelkast, vastgeklemd onder dezelfde magneet met dat madeliefje.
Ik ben inmiddels senior bij de inname, met twee filialen en drie meiden onder me. Mijn helft van het appartement heb ik verkocht; met wat spaargeld erbij heb ik een eenkamerwoning gekocht met een hypotheek. Schoenen koop ik voor mijn zoon tegenwoordig precies in zijn maat. Elk jaar opnieuw.
Jan dook na twee jaar weer op. De alimentatie komt zoals het uitkomt, meestal helemaal niet, en de instanties halen hun schouders op. Toen Pieter negen werd, verscheen hij met een doos bouwsteentjes en bleef veertig minuten bij ons zitten. Daarna vroeg Pieter of papa nog een keer zou komen. Ik zei dat ik dat niet wist. Hij heeft het nooit meer gevraagd.
Maria verkocht het appartement in Gouda en trok bij Anna in. Haar kleinzoon feliciteert ze twee keer per jaar via een berichtje, telkens met dezelfde woorden. Tegen mij heeft ze nooit één keer “vergeef me” gezegd. In de familie gaat nog altijd het verhaal rond dat ik mijn jongen bij zijn vader heb gedumpt zodat ik zelf vrij kon rondlopen.
In mei kwam Pieter na de training thuis en bleef in de deuropening van de keuken staan.
– Mam. Is het waar dat jij me toen zelf hebt weggebracht?
Zijn neef had het hem verteld, de oudste zoon van Anna.
– Ja, zei ik. Dat is waar.
Hij bleef even staan, knikte en ging naar zijn kamer. Een tweede vraag stelde hij niet. Wat hij daar over een jaar of zeven mee zal doen, weet ik niet.
Afgelopen zaterdag kwam Julia uit het derde portiek bij me langs. Ze zat op een kruk, draaide een servet tussen haar vingers en vertelde dat haar man dreigde Sophie af te pakken. Hij had een advocaat, zijn moeder achter zich en volgens hem alle troeven in handen.
– Emma, hoe deed jij dat toen? Moet ik misschien ook zoiets doen?
– Haal het niet in je hoofd, zei ik. Verzamel papieren. Vraag via de rechter zijn bankoverzichten op, bewaar bonnetjes, verklaringen, alles wat je kunt vinden. En ga naar een jurist met een map onder je arm, niet alleen met tranen.
– Maar jij hebt hem toch zelf meegegeven.
– Ja. Dat heb ik gedaan. Alleen was ik toen geen heldin, Julia. Ik was gewoon op. Ik rekende uit dat ik een half jaar procederen niet zou volhouden, en dat hij nog geen maand zou trekken. Ik gokte erop dat hij eerder zou breken dan ik. En die inzet was Pieter. Ik schonk thee voor haar in. – Ik had gelijk. Maar ik had er ook naast kunnen zitten.
Ik heb toen risico genomen met mijn kind. Was dat juist, of mag je zoiets met kinderen nooit doen?
In mijn hal staan zijn sneakers. Maat eenenveertig, precies goed. Op de groei koop ik allang niet meer.