‘Omdat hij zijn broer is!’
‘En ik ben zijn vrouw. Lucas is zijn kind. Wanneer denkt u eindelijk eens aan ons?’
Galina Andrejevna barstte in huilen uit.
Op dat moment sloeg Maarten onverwacht met zijn vuist op tafel.
‘Genoeg!’
De beide vrouwen verstomden.
Hij keek naar zijn moeder.
‘Het is genoeg, mam.’
‘Maarten…’
‘Emma heeft gelijk.’
Zijn moeder staarde hem aan alsof ze de woorden niet begreep.
‘Wat zeg je?’
‘Dat ze gelijk heeft. Jan is een volwassen man. Jij bent ook volwassen. Jullie hebben keuzes gemaakt zonder mij. En nu verwachten jullie dat mijn vrouw en mijn zoon daarvoor opdraaien.’
‘Maar ik ben je moeder…’
‘Juist daarom help ik je. Ik zoek een advocaat met je. Ik help je uitzoeken wat er met de bank geregeld kan worden. Ik help je een kamer te vinden. Maar ik verkoop ons appartement niet.’
‘Dus je kiest haar?’
Maarten bleef een tijdlang naar haar kijken.
‘Ik kies mijn gezin.’
Galina Andrejevna werd lijkbleek.
‘Dus ik hoor niet meer bij je familie?’
‘Natuurlijk wel. Maar familie betekent niet dat één iemand doet waar hij zin in heeft, terwijl de rest de rekening betaalt.’
Voor het eerst in weken zag Emma weer iets van de man voor zich met wie ze ooit was getrouwd.
Toch betekende dat niet dat ze meteen naar huis terugkeerde.
Sommige woorden verdwijnen niet door één goede daad.
—
De kwestie met Jan kwam een maand later tot een einde.
Hij bleek in een andere stad te zitten.
Van criminelen of gevaarlijke figuren was geen sprake. Er waren alleen schuldeisers, openstaande rekeningen en de paniek van een man die veel te lang had geprobeerd te doen alsof hij succesvol was.
Maarten dwong zijn broer terug te komen.
De garage werd verkocht.
Jans auto ging ook weg.
Met de opbrengst kon een deel van de schulden worden afgelost.
Galina Andrejevna huurde een kleine studio.
Tot ieders verbazing bleek ze die prima zelf te kunnen betalen.
Het gebouw waarin ze haar geld had gestoken, werd inderdaad afgebouwd, al werd de oplevering opnieuw uitgesteld.
En toen gebeurde er nog iets.
Galina Andrejevna kwam zelf bij Emma langs.
Niet bij Maarten.
Niet met koffers.
Maar met een klein taartje in haar handen.
‘Mag ik binnenkomen?’
Emma liet haar door naar de keuken.
Galina Andrejevna draaide lange tijd zwijgend aan haar kopje.
‘Ik ben gekomen om mijn excuses aan te bieden.’
Emma zei niets.
‘Weet je,’ begon haar schoonmoeder, ‘toen ik mijn appartement verkocht, was ik ervan overtuigd dat ik het juiste deed. Jan vroeg om hulp. Hij beloofde alles terug te betalen. Ik dacht dat ik mijn kind redde.’
‘Hij is zevenendertig.’
‘Voor een moeder blijft hij toch je kind.’
‘Daar zit precies het probleem.’
Galina Andrejevna knikte langzaam.
‘Dat begrijp ik nu.’
Ze zweeg even.
‘Ik heb Maarten zijn hele leven verteld dat hij de oudste was en dat hij daarom moest inschikken. Geef Jan dat speelgoed maar. Help Jan met zijn huiswerk. Leen Jan geld. Toen hun vader stierf, was Maarten zestien. Ik zei tegen hem: “Vanaf nu ben jij de man in huis.”’
Emma luisterde zonder haar te onderbreken.
‘Sinds zijn zestiende loopt hij rond met het gevoel dat hij ons moet redden,’ ging Galina Andrejevna verder. ‘Waarschijnlijk heeft hij jou daarom toen zo onder druk gezet.’
‘Dat verklaart het,’ zei Emma. ‘Maar het maakt het niet goed.’
‘Dat weet ik.’
Haar schoonmoeder hief haar blik.
‘Ik wil niet meer bij jullie wonen.’
Emma keek verbaasd op.
‘Waarom niet?’
Galina Andrejevna glimlachte zwak.
‘Omdat ik eindelijk iets heb begrepen. Het huis van mijn zoon is niet automatisch mijn huis. Ik mag er op bezoek komen. Als grootmoeder. Als moeder. Maar de vrouw des huizes ben jij.’
Emma voelde hoe de spanning die ze al meer dan een maand met zich meedroeg langzaam losliet.
‘Dank u.’
‘Denk nu niet meteen dat ik ineens de perfecte schoonmoeder ben geworden.’
Emma schoot in de lach.
‘Daar had ik al niet op gerekend.’
Voor het eerst lachte Galina Andrejevna met haar mee.
—
Maarten wachtte nog twee weken op Emma.
Hij drong nergens op aan.
Hij stond niet met bloemen voor de deur.
Hij vroeg Lucas niet om zijn moeder over te halen.
Op een dag stuurde hij alleen een bericht:
“Ik heb het slot vervangen. Mam heeft geen sleutels meer. Je werkkamer is precies zoals je hem hebt achtergelaten. Als je besluit terug te komen, ben ik blij. Als je dat niet wilt, zal ik het begrijpen.”
Emma kwam die avond langs.
Maarten deed open en stapte zwijgend opzij.
Ze liep door de gang.
In de keuken stond haar mok.
In haar werkkamer lagen de stoffen nog op hun plek.
Op de tafel lag de groene stof die ze nooit had afgemaakt.
‘Maarten.’
‘Ja?’
‘Ik kom terug onder één voorwaarde.’
Hij verstijfde.
‘Welke?’
‘Geen ultimatums meer. Nooit meer. Niet van jou. Niet van mij.’
‘Akkoord.’
‘En niemand krijgt een sleutel van dit appartement zonder dat wij allebei ja zeggen.’
‘Akkoord.’
‘Ook je moeder niet.’
Maarten glimlachte flauwtjes.
‘Zeker mijn moeder niet.’
Ook Emma glimlachte, maar haar gezicht werd daarna weer ernstig.
‘En nog iets.’
‘Wat?’
‘Als je ooit nog eens zegt: “Of het gebeurt zoals ik wil, of we gaan scheiden”…’
Ze keek hem recht aan.
‘Dan kies ik voor de scheiding.’
Maarten knikte langzaam.
‘Ik begrijp het.’
Hij zei niet dat zoiets nooit meer zou gebeuren.
Misschien besefte hij voor het eerst dat beloften niets waard zijn als er geen daden tegenover staan.
—
In het voorjaar werd het appartementengebouw van Galina Andrejevna eindelijk opgeleverd.
Haar woning was niet groot, maar wel licht, met een balkon en ramen die uitkeken op een jong park. Emma hielp haar gordijnen uitzoeken, Maarten zette de kast in elkaar, Lucas hing de televisie voor zijn oma op, en Jan bracht een keukentafel mee. Voor het eerst in jaren vroeg hij zijn moeder geen cent.
Op de dag van de housewarming gaf Galina Andrejevna Emma een klein doosje.
Binnenin lag een sleutel.
‘Waarom geeft u mij die?’
‘Voor het geval dat.’
Emma schudde haar hoofd.
‘Nee.’
Haar schoonmoeder raakte zichtbaar van haar stuk.
Emma sloot Galina Andrejevna’s vingers om de sleutel heen.
‘Dit is uw huis. En dit is uw sleutel.’
Galina Andrejevna keek haar een paar seconden aan en sloeg toen onverwacht haar armen om haar heen.
Niet als een moeder om een dochter.
Niet als beste vriendinnen.
Gewoon als twee volwassen mensen die eindelijk hadden begrepen waar liefde ophoudt en verplichting begint.
Die avond, toen Emma en Maarten samen naar huis gingen, pakte hij haar hand.
‘Weet je waar ik toen het bangst voor was?’
‘Waarvoor?’
‘Dat mijn moeder zou zeggen dat ik een slechte zoon was.’
‘En ik dan?’
Maarten zuchtte.
‘Jou zag ik om de een of andere reden als sterk. Ik dacht dat jij het wel zou verdragen.’
Emma bleef staan.
‘Vreemd toch, dat sterke vrouwen altijd worden gevraagd het meeste te verdragen.’
Maarten gaf geen antwoord.
Er viel ook niets op te zeggen.
En misschien was het juist in die stilte dat hun gezin voor het eerst werkelijk volwassen begon te worden.