En daar, vlak bij de wasmand, lag ook nog een lege verpakking van condooms. Een fantastische voorbereiding op tentamens, nietwaar? Kennelijk hadden de praktijklessen anatomie plaatsgevonden met een bijzonder grondige onderdompeling in de stof.
Jan werd lijkbleek door de misselijkmakende stank en deinsde automatisch terug de gang in, alsof hij daarmee kon vermijden dat hij de besmeurde badkamer nog langer hoefde te zien. Maar in plaats van toe te geven dat zijn familielid zich ronduit als een varken had gedragen, schoot hij opnieuw in de aanval.
— Wat hebben die condooms er nou weer mee te maken? Jongeren gaan uit, ze heeft zichzelf overschat, wat te veel gedronken, klaar! — snauwde hij, terwijl hij zijn gezicht van de badkamer afwendde. — Alsof jij in je studententijd zo’n heilige was en nooit op een feestje te diep in het glas hebt gekeken! Ze staat onder enorme druk. Haar eerste tentamenperiode op de universiteit, docenten die haar afknijpen, zenuwen tot het uiterste gespannen. Dan knapt er iets, dan wil ze even ontspannen. En die kerels… misschien kwam het niet eens van haar kant! Misschien hebben zij zichzelf opgedrongen, drank meegenomen, en kon zij gewoon geen nee zeggen. Ze is zacht van karakter, verlegen, ze durft mensen niet af te wijzen!
— Verlegen? — Emma trok haar mond vol minachting scheef en keek naar haar man alsof hij elk contact met de werkelijkheid had verloren. — Jouw verlegen zusje heeft me nog geen kwartier geleden uitgescholden met woorden waar een bouwvakker van zou blozen. En die mannen heeft ze helemaal zelf binnengelaten. In óns appartement, Jan. In het huis dat ik heb opgeknapt en ingericht met geld dat ik zelf heb verdiend. Maar we zijn nog niet klaar met de rondleiding. Kom mee.
Zonder op zijn antwoord te wachten liep ze door de gang naar hun slaapkamer. Jan sjokte met zichtbare tegenzin achter haar aan en voelde hoe zijn schoenen bijna aan het verpeste laminaat bleven plakken. In de slaapkamer bleek de toestand geen haar beter.
— Dit is ons bed, — zei Emma, elk woord scherp en afzonderlijk uitsprekend, terwijl ze naar het verkreukelde beddengoed wees. Op het lichte laken zaten enorme donkere vlekken van gemorst bier, overal lagen tabakskruimels verspreid en er stonden vettige afdrukken van vuile handen op de stof. — Hier hebben vreemde, ongewassen mannen gelegen. Ik wil niet eens bedenken wat ze hier precies met jouw minderjarige familiedrama hebben uitgespookt terwijl wij aan het werk waren of op zakenreis. In de kast stinkt het alsof iemand er drie dagen achter elkaar heeft zitten roken zonder ook maar één raam open te zetten. Ga gerust meteen op dit matras liggen en geniet van de geur van andermans zweet. Ik raak deze smeerboel met geen vinger aan.
Jans gezicht vertrok van woede. De kapotte spullen, de smerigheid, de schade: het leek hem allemaal niet werkelijk te raken. Hij zag maar één ding: zijn vrouw had het gewaagd aan iets heiligs te komen — zijn familie. Zijn kaken klemden zo hard op elkaar dat de spieren in zijn wangen zichtbaar bewogen.
— Jij hebt haar altijd gehaat! — brulde hij, terwijl hij met een trillende vinger naar Emma wees. — Vanaf de eerste dag heb je gezocht naar een excuus om haar ergens op te pakken! Mensen kunnen je niets schelen. Voor jou telt alleen of je verdomde sierkussentjes netjes recht liggen! Lisa staat daar buiten op de overloop te verkleumen, in haar sokken, en jij staat hier tegen mij te preken over vlekken op een matras en kots in de wastafel. Ik ga haar nu halen, ik breng haar terug naar binnen, en jij, Emma, gaat je bij haar verontschuldigen omdat je je handen niet thuis kon houden en haar als een zwerfhond de deur uit hebt gegooid!
— Als jij nu de voordeur opendoet en haar weer binnenlaat, — zei Emma, en haar stem werd zo koud en vlak dat er geen enkele emotie meer in te horen was, — dan schrob jij eigenhandig elke vierkante centimeter van deze ellende schoon. Zonder schoonmaakbedrijf. Zonder mijn hulp. Ik boek gewoon een kamer in een fatsoenlijk hotel. En dan mogen jullie hier samen wonen, tussen de vuiligheid, de flessen en de peuken.
— Ik heb gezegd dat ze hier vannacht blijft! Dit is ook míjn appartement! — gromde Jan.
Hij draaide zich bruusk om en beende naar de hal, recht op de voordeur af. In het slot klonk een droge metalen klik. Daarna zwaaide de deur met een zacht piepen open en stroomde koele lucht uit het trappenhuis de rokerige hal binnen.
Op de betonnen overloop stond Lisa tegen de muur geleund, haar armen krampachtig om haar schouders geslagen. Haar drinkvrienden hadden zich kennelijk bij het eerste teken van gevaar verstandig uit de voeten gemaakt en waren de trap af gevlucht, waarbij ze hun strijdmakker zonder scrupules aan haar lot hadden overgelaten. De studente zag er tegelijk beklagenswaardig en weerzinwekkend uit. Goedkope mascara was in smerige zwarte strepen over haar wangen uitgelopen, een uitgerekt mannen-T-shirt dat duidelijk niet van haar was bedekte ternauwernood haar heupen, en haar dunne nylon sokken waren op de zolen zwart van het stof uit het trappenhuis. In één sok zat bij de grote teen een scheur.
Zodra ze Jan zag, veranderde Lisa op slag. Haar ineengedoken, zielige houding verdween alsof iemand een knop had omgezet. Ze rechtte haar rug, haar blik — nog troebel van de alcohol — kreeg ineens een brutale, triomfantelijke glans. Ze begreep dat ze bescherming had gekregen. Vanaf dat moment hoefde ze niet langer het slachtoffer te spelen; ze kon in de tegenaanval.
— Kom maar binnen, Lisa, wees niet bang, — zei Jan met overdreven zorgzaamheid.
Hij sloeg een arm om haar schouders en trok haar terug de bedompte hal in, terwijl hij Emma demonstratief giftige blikken toewierp.
— Niemand raakt je nog aan en niemand zet je nog buiten. Ga maar naar de kamer, ga op de bank zitten. Ik haal zo warme kleren voor je. En die hysterica mag oprotten waarheen ze wil, als een stuk schuimrubber in een bank en een schone vloer voor haar meer waard zijn dan een levend mens.
— Jan, ze is echt compleet gestoord, ze had me bijna van de trap geduwd! — jammerde Lisa met een gemaakt snikje.
Ze snoof theatraal haar neus op en wreef ondertussen de resten goedkope make-up verder over haar gezicht, waardoor de zwarte vegen nog dieper in haar huid leken te trekken.
— Ik zat gewoon met de jongens aantekeningen voor economie door te nemen. We hadden allemaal één blikje bier, alleen maar om een beetje te ontspannen, zodat ons hoofd even rust kreeg van al die cijfers. En toen stormde zij de woning binnen als een razende furie, begon ze te schelden, te krijsen en met een koekenpan te zwaaien! Mijn vrienden waren totaal in shock. Het zijn nette jongens, uit keurige, ontwikkelde gezinnen! En zij greep me bij mijn haar en gooide me de kou in. Ik mocht niet eens mijn jas aantrekken! Ik ben daar bijna doodgevroren!
Emma zei niets.
Ze stond in de gang, met haar rug tegen de muur, en keek zwijgend naar deze goedkope, misselijkmakende voorstelling. Binnenin haar was er op dat moment geen woede meer, geen gekwetstheid, zelfs geen verlangen om te schreeuwen. Op de plek waar nog geen uur eerder liefde voor haar man had gezeten, samen met het wankele geloof in een gezamenlijke toekomst, groeide nu razendsnel een ijzige leegte die alles in haar dichtschroeide.
Al die jaren had ze geprobeerd zijn openlijke kinderachtigheid te negeren. Ze had gedaan alsof zijn eeuwige, ziekelijke behoefte om voor al zijn talloze brutale familieleden de “goede kerel” te zijn niet zo erg was. Ze had hun onverwachte bezoekjes verdragen. Ze had hun geld geleend dat nooit terugkwam. Ze had zonder klagen hun borden afgeruimd, hun rommel opgeruimd, hun schaamteloosheid ingeslikt. Maar vandaag was er iets onherstelbaar gebroken. Haar laatste illusies waren uiteen gespat op de plakkerige vloer, tegen de naar sigaretten stinkende muren, midden in dit schaamteloze, cynische verraad.
Zonder een woord te zeggen draaide ze zich om. Met vaste passen liep ze naar de slaapkamer. De zure geur van drankadem en vuil linnengoed sloeg haar opnieuw tegemoet, maar nu merkte ze het nauwelijks nog. Ze pakte van de bovenste plank van de ingebouwde kast een kleine reistas van stevige stof, veegde er achteloos wat vastgeplakte as vanaf en zette hem op de rand van het geruïneerde matras. Daarna begon ze systematisch haar spullen in te pakken, zonder haast en zonder overbodige bewegingen.
Documenten. Een map met werkcontracten. Haar laptop. De oplader. Een klein doosje met sieraden die ze allemaal zelf had gekocht. Een basisset verzorgingsspullen uit de badkamer. Twee nette sets schone kantoorkleding. Alles verdween ordelijk in de tas, alsof ze niet uit haar eigen huis vertrok, maar zich voorbereidde op een zakelijke reis waarvoor geen enkel gevoel nodig was.
Toen Jan het scherpe geluid van de metalen rits hoorde, verscheen hij in de deuropening van de slaapkamer. Zijn agressie, die haar gebruikelijke weerwoord niet meer vond, begon langzaam te wankelen en plaats te maken voor iets wat op onzekerheid leek. Maar zijn opgeblazen ego, zijn misplaatste trots en het feit dat zijn zus in de kamer ernaast als publiek aanwezig was, maakten het hem onmogelijk om terug te krabbelen en eindelijk normaal te praten.
— Wat moet deze goedkope poppenkast voorstellen? — vroeg hij spottend.
Hij leunde nonchalant met zijn schouder tegen de deurpost en sloeg zijn armen over elkaar, alsof hij de hele situatie volledig onder controle had.
— Ga je nu het beledigde onschuldje uithangen en naar mama vluchten om onder haar vleugels te kruipen? Prima hoor. Pak je vodden maar in en verdwijn. Maar onthoud één ding: als je nu over deze drempel stapt en ons in de steek laat, hoef je niet meer terug te komen. Ik tolereer in mijn huis geen vrouw die haar hand opheft tegen mijn jongere zus en haar op straat zet.
— In jouw huis? — Emma hield heel even op met inpakken.
Ze legde een zijden blouse zorgvuldig boven op haar documenten en hief daarna langzaam haar blik naar haar man; haar ogen waren volkomen ijzig en onbewogen.