Aan die ene, vluchtige blik had Emma genoeg.
Mark reikte naar de fles, maar zijn hand schoot net te ver door en raakte een glas. Het water gutste over het tafelkleed en liep in een dunne stroom richting de map. Maria slaakte een kreet, griste de papieren weg, en Sanne begon gehaast met servetten te deppen.
‘Daar gaan we,’ zei Mark geïrriteerd. ‘Gewoon rustig eten zat er zeker niet in.’
Emma keek hem strak aan.
‘Heb jij haar dat verteld?’
‘Wat zou ik verteld hebben?’
‘Dat jij het appartement hebt gekocht.’
‘Dat heb ik nooit gezegd.’
‘Jawel,’ mengde Sanne zich erin. ‘Je hebt zelf gezegd dat alles op jouw schouders terechtkwam. Dat Emma toen nog amper iets verdiende.’
Mark wierp zijn zus een blik toe alsof ze hem zonder waarschuwing had verraden.
‘Ik heb niet gezegd dat ze niets verdiende.’
‘Mark, je zei dat je het in je eentje moest zien te rooien. Dat weet ik nog heel goed. Mam maakte zich toen nog zorgen omdat jullie zo’n enorme hypotheek namen.’
‘Dat is niet waar.’
‘Jawel,’ zei Maria zacht. ‘Je hebt tegen mij gezegd dat Emma nog moest wennen aan haar nieuwe baan en dat jij daarom voorlopig de betalingen zou dragen.’
Emma liet haar vinger langs de rand van de tafel glijden, precies over de plek waar nog vocht lag. Mark pakte snel een servet en begon een stuk tafelkleed droog te wrijven dat allang droog was.
‘Misschien heb ik me toen ongelukkig uitgedrukt,’ zei hij. ‘Ik zat destijds zelf ook niet lekker in mijn vel. Ik had geen fatsoenlijk werk.’
‘Je zat vier maanden zonder werk,’ antwoordde Emma. ‘Het appartement kochten we pas een jaar later.’
‘En wat dan nog? Ga je nu data naast elkaar leggen?’
‘Ik probeer te begrijpen hoe lang jij dit verhaal hebt rondverteld.’
‘Ik heb helemaal niets rondverteld. Ik heb één keer iets tegen mijn moeder gezegd en zij heeft het verkeerd opgevat.’
Maria legde de geredde papieren op de vensterbank.
‘Ik heb het uitstekend begrepen, Mark. Jij zei dat jij het appartement nam en dat Emma voorlopig hielp waar ze kon.’
‘Mam, jij doet nu ook alsof…’
‘Alsof wat?’ Haar stem werd stiller. ‘Ik heb al mijn vriendinnen verteld hoe geweldig mijn zoon het voor elkaar had.’
Sanne gooide de natte servetten op een leeg bord.
‘Waarom vallen jullie hem allemaal zo aan? Hij heeft tegen zijn moeder gezegd dat hij het redde. Wat had hij dan moeten zeggen? Dat zijn vrouw voor hem betaalde?’
‘Voor hem?’ Emma draaide haar hoofd naar haar toe. ‘Waarom meteen voor hem?’
‘Omdat het normaal klinkt als een man zijn gezin onderhoudt. Niet als zijn vrouw later aan tafel een rekenmachine tevoorschijn haalt.’
‘Ik heb nog helemaal niets tevoorschijn gehaald.’
‘Precies,’ zei Mark. ‘Dus laten we hier ophouden.’
Hij schoof zijn hand naar de map en begon de bladen bij elkaar te pakken, alsof Maria’s beslissing nu al om zijn directe bemoeienis vroeg. Emma legde haar hand plat op een van de vellen.
‘Wacht even.’
‘Wat nu weer?’
‘Die auto. Heb je die ook helemaal zelf gekocht?’
Marks hand verstijfde.
‘Wat heeft de auto hiermee te maken?’
‘Sanne zei afgelopen zomer bij het huisje dat jij jezelf eindelijk een mooie auto had gegund. Ik dacht toen dat ze het gewoon zo zei. Nu snap ik ineens waar dat vandaan kwam.’
‘Nou, gegund is gegund,’ zei Sanne. ‘Jullie wonen toch samen?’
‘Het was mijn geld.’
‘Daar gaan we weer.’ Mark liet zich achterover tegen de rugleuning van zijn stoel zakken. ‘Mijn geld, jouw geld. Jij zei altijd dat alles van ons samen was.’
‘Dat is ook zo.’
‘Wat maakt het dan uit?’
‘Het maakt heel veel uit als jij je familie hebt laten geloven dat jij alles alleen hebt gedaan. Want dat is niet waar.’
‘Ik heb ze dat niet laten geloven.’
‘Mark,’ zei zijn moeder. ‘Je vertelde mij dat je de oude auto goed had verkocht, er je eigen spaargeld bij had gelegd en toen die nieuwe had gekocht.’
Hij kneep zijn ogen dicht en wreef over de brug van zijn neus.
‘Mam, ik was niet van plan jou precies uit te leggen waar elke euro vandaan kwam.’
‘Maar je hebt het wel uitgelegd,’ zei Emma zacht. ‘Alleen heb je gelogen.’
‘Waarom gelogen? Die auto hoort bij ons huishouden. Ik rijd erin. Wat maakt het uit vanaf welke rekening het bedrag is overgemaakt?’
‘Waarom heb je dan niet gezegd dat het mijn geld was?’
Mark opende zijn mond, maar Sanne was hem voor.
‘Omdat dat vernederend is.’
Maria draaide zich naar haar dochter toe.
‘Wat is vernederend?’
‘Als een man geen geld heeft en zijn vrouw alles betaalt. Waarom doen jullie allemaal alsof jullie dat niet begrijpen?’
Emma keek naar Mark. Hij sprak zijn zus niet tegen. In plaats daarvan pakte hij opnieuw zijn glas, hoewel er nauwelijks nog water in zat.
‘Dus dát was vernederend,’ zei Emma langzaam. ‘Maar doen alsof ik als een afhankelijke kostganger op jouw kosten leefde, dat was niet vernederend?’
‘Niemand heeft gezegd dat jij op mijn kosten leefde.’
‘Je moeder zei net dat jij mij onderhield.’
‘Dat zei mijn moeder.’
‘Omdat jij haar dat zo hebt verteld.’
‘Emma, hou op met steeds hetzelfde rondje. Ik heb al gezegd dat ik misschien verkeerd uit mijn woorden ben gekomen.’
‘Hoe vaak?’ vroeg ze. ‘Zeg het.’
Hij stond zo abrupt op dat zijn stoel tegen de muur klapte. Maria schrok zichtbaar.
‘Hoe moet ik weten hoe vaak?’ riep Mark. ‘Wat wil je nu van me horen? Dat ik een monster ben? Dat ik je appartement heb gestolen?’
‘Ik wil horen waarom je het deed. Waarom?’
‘Ik heb niets expres gedaan.’
‘Zet het dan nu recht.’
Mark bleef staan, één hand om de rugleuning van zijn stoel geklemd.
‘Wat moet ik rechtzetten?’
‘Alles. Vertel je moeder wie de eerste inleg heeft betaald, wie jouw lening heeft afgelost, wie de auto heeft gekocht.’
‘Ben je serieus van plan om dit allemaal op de verjaardag van mijn moeder op te sommen?’
‘Ik ben niet degene die begon met het opsommen van jouw heldendaden.’
Sanne ging rechter zitten.
‘Nu is het tenminste duidelijk. Je hebt gewoon gewacht op een moment waarop je hem kon kleineren.’
‘Sanne, bemoei je er niet mee,’ zei Mark.
‘Nee, ik ga dit wel zeggen. Mam wil het vakantiehuis op zijn naam zetten, en meteen begint dit. Het appartement is van mij, de auto is van mij, het geld is van mij. Wat toevallig allemaal.’
Emma keek haar een paar seconden zwijgend aan, alsof de betekenis van die woorden haar niet meteen bereikte.