‘Noem dan eens één voorbeeld,’ zei Mark.
Er viel een stilte.
Sanne keek een paar tellen voor zich uit, alsof ze in haar geheugen moest graven naar iets waarmee ze haar punt kon bewijzen.
‘Je auto,’ zei ze uiteindelijk.
‘Mijn auto?’
‘Toen je je eerste auto kocht, vroeg je je vader om raad.’
Pieter mengde zich er meteen in.
‘Toen was hij tweeëntwintig.’
Ik beet op de binnenkant van mijn wang om niet in lachen uit te barsten.
Mark knikte langzaam.
‘Precies. Ik was tweeëntwintig. Inmiddels ben ik achtendertig.’
‘Dat betekent nog niet dat je niet meer naar je ouders hoeft te luisteren.’
‘Ik luister ook naar jullie,’ zei Mark. ‘Maar luisteren is iets anders dan jullie laten beslissen.’
Sannes gezicht verstrakte.
En op dat moment wist ik zeker dat deze lunch niet meer te redden was.
Ze draaide zich naar mij toe.
‘Dit is dus precies wat ik bedoel.’
‘Wat bedoelt u?’
‘Die toon.’
‘Mark zei dat net.’
‘Voordat hij jou leerde kennen, praatte hij niet zo.’
Emma sloot haar ogen.
‘Mam, stop nou.’
‘Nee,’ zei Sanne scherp. ‘Ik stop niet. Iemand moet het eindelijk eens hardop zeggen.’
Ik leunde achterover in mijn stoel.
‘Zeg het dan.’
Sanne keek me recht aan.
‘Sinds hij met jou is, denkt mijn zoon dat hij niemand nog iets verschuldigd is.’
‘Ik wist niet dat hij schulden had.’
‘Verdraai mijn woorden niet.’
‘Dat doe ik niet.’
Ze hief haar hand op en begon op haar vingers af te tellen.
‘Toen jullie verhuisden, wie heeft jullie geholpen?’
‘We hadden verhuizers ingehuurd.’
‘Je schoonvader heeft toch dozen staan sjouwen.’
Pieter trok zijn wenkbrauwen op.
‘Drie dozen.’
‘Pieter, alsjeblieft.’
Ik hield mijn stem rustig.
‘En diezelfde avond hebben we jullie mee uit eten genomen om jullie te bedanken.’
‘Daar gaat het niet om.’
‘Goed,’ zei ik. ‘Gaat u verder.’
‘Wie heeft jullie een magnetron gegeven toen jullie in dat huis trokken?’
Ik keek haar aan.
‘Bedoelt u die magnetron?’
‘Ja.’
‘Die kwam van mijn moeder.’
Er zakte een vreemde stilte over de tafel.
Emma keek naar haar bord.
Mark kuchte in zijn hand.
Sanne knipperde een paar keer.
‘Dat doet er nu niet toe. Ik heb het in het algemeen.’
‘Prima,’ zei ik. ‘Laten we het dan in het algemeen bekijken.’
Ze sloeg haar armen over elkaar.
‘Wij zijn er altijd voor jullie geweest.’
‘En wij zijn er ook altijd voor u geweest.’
‘O ja?’
De manier waarop ze die twee woorden uitsprak, joeg meteen een steek irritatie door me heen.
‘Ja.’
‘Wanneer dan?’
Ik legde mijn servet naast mijn bord.
‘Wilt u echt beginnen met bijhouden wie wat voor wie heeft gedaan?’
‘Ik houd helemaal niets bij.’
‘Daar lijkt het anders verdacht veel op.’
Ze gaf geen antwoord.
Dus ging ik door.
‘Vorig jaar, toen uw auto het begaf, wie heeft toen negen dagen lang de eigen auto aan u uitgeleend?’
Sanne perste haar lippen op elkaar.
‘Mark.’
‘Onze auto,’ verbeterde ik haar. ‘De auto waarmee ik normaal naar mijn werk ging.’
‘Goed, vooruit.’
‘En toen jullie badkamer werd verbouwd en de werklui drie weken achterliepen, bij wie stonden jullie bijna elke avond onder de douche?’
Pieter mompelde:
‘Bij jullie.’
‘Precies.’
‘Julia, zulke dingen doe je gewoon voor familie,’ beet Sanne me toe.
‘Daar ben ik het helemaal mee eens,’ zei ik. ‘En juist daarom heb ik ze u nooit nagedragen.’
Pas toen zag ik aan haar gezicht dat ze begreep waar ik heen wilde.
Toch maakte ik mijn zin af.
‘Toen Emma vorig jaar verhuisde, wie heeft haar vijftienhonderd euro geleend voor de borg?’
Emma keek op.
‘Julia…’
‘Dit is niet tegen jou gericht.’
‘Dat weet ik.’
Sanne zei niets meer.
‘En toen u uw vijfenvijftigste verjaardag vierde,’ vervolgde ik, ‘wie heeft toen de rekening in het restaurant betaald omdat uw pas het niet deed?’
‘Dat geld heb ik je teruggegeven.’
‘Drie weken later. En ik heb daar nooit een probleem van gemaakt.’
‘Waarom begin je er dan nu over?’
‘Omdat u net vroeg wat wij ooit voor u hebben gedaan.’
Mark schoof zijn stoel naar achteren en kwam naast me zitten.
‘Mam,’ zei hij zacht maar duidelijk, ‘Julia heeft gelijk.’