Zoveel geld hadden ze eenvoudigweg niet.
— Mam, wij waren uitgegaan van vijftien personen…
— Ach, Willem, je begrijpt toch ook wel hoe dat gaat? Hoe kan ik mensen niet uitnodigen met wie ik al jaren contact onderhoud? Ze zouden zich gekwetst voelen. En bovendien wil ik dat het feest echt groots wordt. Iets waar je later nog met warmte aan terugdenkt.
Die avond werd het gesprek met Sanne zwaar en stroef.
— Vijftienhonderd euro? — herhaalde ze, nadat Willem had verteld wat zijn moeder had gezegd. — Willem, besef je wel dat dat meer is dan wij samen in een maand overhouden?
— Dat weet ik. Maar misschien kunnen we een lening afsluiten?
Sanne gaf niet meteen antwoord. Ze bleef een tijdlang naar het donkere raam staren, alsof daar ergens een oplossing verborgen lag.
— Een lening, — zei ze uiteindelijk langzaam. — Dus wij lenen vijftienhonderd euro om de verjaardag van je moeder te vieren. En daarna betalen we dat bedrag, met rente erbij, jarenlang terug. Dan wordt het uiteindelijk tweeduizend euro, misschien nog meer.
— We zouden het ook in één jaar kunnen aflossen…
— In één jaar? Dan praten we over ongeveer honderdvijftig euro per maand, Willem. Honderdvijftig! Dat is voor ons geen kleingeld. Dan kunnen we niet op vakantie, de auto niet laten maken als er iets misgaat, geen nieuwe meubels kopen als dat nodig is. We zouden ons een jaar lang alles moeten ontzeggen voor één enkele avond.
Willem wist dat zijn vrouw gelijk had. Toch kon hij zich niet voorstellen hoe hij zijn moeder moest zeggen dat het niet ging. Hendrika had haar hele leven voor de klas gestaan, altijd voor een bescheiden salaris. Nu moest ze rondkomen van een klein pensioen. Veel echte feestelijkheid had haar leven haar nooit gebracht.
— Misschien kun jij eens met haar praten? — stelde hij voorzichtig voor. — Vrouw tot vrouw…
— Waarover dan? — Sanne’s stem schoot omhoog. — Over het feit dat je moeder in de acht jaar dat wij getrouwd zijn nog nooit één hartelijk woord tegen mij heeft gezegd? Over hoe ze nog altijd vindt dat ik niet goed genoeg ben voor jullie familie? Ben je vergeten wat ze op onze bruiloft zei? “Jammer dat Willem niet het juiste meisje heeft gekozen.”
— Sanne, haal die oude dingen er nou niet weer bij…
— Oude dingen? — Haar ogen begonnen te glanzen. — En mijn vorige verjaardag dan? Toen ze aan tafel, waar iedereen bij zat, zei dat ik niet kon koken en dat ze niet begreep hoe jij het met mij uithield? Of die keer dat we boodschappen voor haar deden terwijl ik ziek was, en ze eiste dat we de bonnetjes lieten zien. Niet omdat ze ons wilde terugbetalen, nee, omdat ze dacht dat wij voor haar het goedkoopste spul hadden meegenomen. En laatst nog dat gesprek waarin ze zei dat goede schoondochters hun schoonmoeder financieel steunen?
Willem zweeg. Hij kon niet ontkennen dat zijn moeder Sanne vaak onrecht had aangedaan. Alleen was hij eraan gewend geraakt haar gedrag goed te praten: ze was ouder, ze was alleen, ze had het niet makkelijk gehad.
— Dus, — ging Sanne verder, — nu verwacht ze dat wij ons in de schulden steken voor háár feest. En geen moment vraagt ze zich af wat dat met ons leven doet. Zou je moeder zelf willen meebetalen als ze per se zoveel mensen wil uitnodigen? Of komt het, zoals altijd, volledig op onze rekening terecht?
Die vraag bleef tussen hen in hangen. Willem begreep maar al te goed dat Sanne de kern raakte. Eigenlijk had zijn moeder zelf moeten voorstellen om de kosten te delen, of samen naar een eenvoudigere oplossing te zoeken.
— Ik zal met haar praten, — zei hij zacht.
— En wat ga je dan zeggen? Dat we ons zo’n bedrag niet kunnen veroorloven? Dan vindt ze ons gierig. Of dat ze de gastenlijst moet inkorten? Dan is ze beledigd en vertelt ze iedereen wat voor ondankbare zoon ze heeft.
Op zaterdag gingen ze naar Hendrika. Zoals altijd lag haar appartement er smetteloos bij. Geen tijdschrift scheef op tafel, geen kopje op het aanrecht. Ze ontving hen in een keurige kamerjas, haar haar vers gekamd en zorgvuldig in model gebracht.
— Kom binnen, kom binnen! Ik heb thee gezet en koekjes gebakken. Ga zitten, aan tafel.
Bij de thee ging het gesprek eerst over veilige onderwerpen: het weer, het nieuws, haar gezondheid. Willem luisterde, knikte, stelde af en toe een vraag, maar voelde hoe de spanning in zijn borst zich langzaam opbouwde. Uiteindelijk schraapte hij zijn keel en raapte hij moed bijeen.
— Mam, Sanne en ik hebben nog eens gerekend… Als we voor dertig mensen een diner in De Gouden Eeuw organiseren, wordt het echt heel duur. Misschien kunnen we het toch wat kleiner houden?
Hendrika’s gezicht veranderde onmiddellijk. De zachtheid verdween uit haar trekken.
— Wat bedoel je daarmee? — vroeg ze kil. — Moet ik soms mensen overslaan? Ze beledigen?
— Misschien kunnen we kiezen voor de mensen die u het meest na staan.
— Willem, ze zijn me allemaal dierbaar. En wat moeten ze dan wel niet van mij denken? Ze zullen zeggen dat mijn zoon zo vrekkig is dat hij niet eens een fatsoenlijk jubileum voor zijn moeder kan regelen.
Sanne zat zwijgend naast hem. Ze hield haar kopje met beide handen vast. Willem zag een kleine trilling bij haar mondhoek; hij kende dat teken. Ze hield haar boosheid met moeite binnen.
— Mam, het gaat niet om gierigheid, — probeerde hij rustig uit te leggen. — Het bedrag is voor ons gewoon te hoog.
— En hoeveel geven jullie uit aan ontspanning? Aan restaurants, bioscoop, kleding? — Hendrika’s blik gleed naar Sanne. — Aan dure crèmes en sieraden?
— Mam, Sanne heeft helemaal geen dure sieraden…
— Natuurlijk niet. En wat is dit dan? — Hendrika wees met een scherp gebaar naar Sanne’s eenvoudige oorbellen. — Wat hangt daar dan aan je oren?