Nadat de scheidingspapieren waren ingediend, dacht haar ex-man dat hij haar zonder geld en zonder huis kon achterlaten — maar hij had buiten haar gerekend
Emma stond al zeker tien minuten dezelfde kopjes droog te wrijven. Haar gedachten zaten in de knoop en haar vingers trilden zo erg dat het porselein zacht tegen elkaar tikte. De stem van Jan bleef maar door haar hoofd galmen:
‘Ik heb de scheiding aangevraagd. Het huis blijft van mij, net als het geld. Je begrijpt het zelf ook wel: alles staat op mijn naam.’
Tweeëndertig jaar huwelijk. Tweeëndertig volle jaren. En nu werd alles met één enkele zin van tafel geveegd. Hij had het niet eens tijdens het eten gezegd, niet na een serieus gesprek, maar achteloos, terwijl hij papieren in zijn aktetas schoof.
Haar telefoon begon te trillen. Haar zoon.
— Mam? Hoe gaat het met je? — In Daans stem klonk bezorgdheid.
— Goed, — zei Emma, terwijl ze de brok in haar keel wegslikte. — Het gaat wel.
— Papa heeft me gebeld. Is het waar?
— Ja.
— Mijn hemel, mam, hoe kun je zo rustig blijven? Hij… hij wil van je scheiden!
— Wat moet ik dan doen, Daan? Schreeuwen? Een scène maken?
Ze zette het kopje terug op de plank. Al tweeëndertig jaar zette ze ze daar op grootte neer. Jan hield nu eenmaal van orde.
— Hij zei dat het huis en de rekeningen van hem zijn, — fluisterde ze.
— Wat?! Hoe durft hij! Jullie hebben alles toch samen opgebouwd?
— Samen… — Emma glimlachte wrang. — Alleen staat alles op zijn naam, Daan.
Er werd aangebeld. Voor de deur stond buurvrouw Sophie, de enige vriendin die in al die jaren niet langzaam uit hun leven was verdwenen, ondanks Jans gesloten manier van leven.
— Emma! — Sophie sloeg haar armen stevig om haar heen. — Iedereen weet het al. Dit… dit is toch niet te geloven van jouw man!
— Hoe dan? — meer kreeg Emma er niet uit.
— Marieke uit het tweede portiek heeft hem gezien met een jongere vrouw. Ze waren een nieuw appartement aan het bekijken. Je man zei tegen haar: ‘Na de scheiding trekken we hier in.’
Emma leunde tegen de muur. Er knapte iets in haar binnenste, alsof een draad die al te strak gespannen had gestaan eindelijk brak.
— Dus hij heeft… iemand anders?
— Wist je dat niet? — Sophie sloeg geschrokken een hand voor haar mond. — O, wat ben ik stom…
Die nacht deed Emma geen oog dicht. Ze haalde oude foto’s tevoorschijn en bekeek ze één voor één. Daar was hun trouwdag: zij in een eenvoudige witte jurk, haar gezicht stralend van geluk. Daar was hun eerste vakantie: zee, zonlicht, lachende gezichten. Daan als kleine jongen. Maar van de laatste vijf jaar waren er nauwelijks nog foto’s van hen samen. Alleen Jan, telkens ergens anders: bij presentaties, op zakenreizen, in nette pakken naast onbekende mensen.
Tegen de ochtend ontdekte ze dat de kluis in Jans werkkamer openstond. Alle documenten waren verdwenen. Zelfs de papieren van het huis dat ze samen hadden laten bouwen. Emma herinnerde zich nog precies hoe ze stenen had aangesjouwd, hoe ze behang had uitgezocht, hoe ze haar lerarensalaris had afgegeven wanneer er weer iets betaald moest worden.
— Zo gemakkelijk geef ik me niet gewonnen, — zei ze tegen haar spiegelbeeld.
In het advocatenkantoor was het koel en rook het naar koffie.
— Ik ben Anna, — stelde de advocate zich voor. — Vertelt u rustig wat er aan de hand is.
Emma sprak met horten en stoten. Steeds opnieuw zweeg ze even, alsof ze de woorden uit zichzelf moest trekken.
— Ik dacht altijd… we waren toch een gezin… Ik heb nooit zo op die papieren gelet…
— Dat doen veel vrouwen, — zei Anna met een begrijpend knikje. — Maar er is ook goed nieuws. Zelfs als alles op naam van uw man staat, wordt bezit dat tijdens het huwelijk is verkregen volgens de wet in principe gelijk verdeeld.
— Echt? — Emma keek abrupt op. — Maar hij zegt dat…
— Wat zou hij anders zeggen? — Anna glimlachte kort. — Natuurlijk beweert hij dat alles van hem is. Dat gebeurt voortdurend. Heeft u nog documenten? Bonnetjes? Schuldbekentenissen? Iets dergelijks?
Thuis haalde Emma alle kasten overhoop. In een oude doos vond ze facturen van bouwmaterialen voor het huis. Daarnaast lagen er kwitanties die Jan zelf had ondertekend, telkens wanneer hij zogenaamd tijdelijk geld van haar had geleend voor zijn zaak. Ze had alles bewaard, zonder ooit goed te weten waarom. Een gewoonte uit haar jaren als lerares: alles vastleggen, alles ordenen, niets zomaar weggooien.
Opnieuw ging de telefoon.
— Waar ben jij mee bezig? — Jans stem klonk ijskoud. — Ben je meteen naar een advocaat gerend?
— Hoe weet jij dat…?
— Dat doet er niet toe. Luister, Em, — zijn toon werd plotseling zachter. — Waarom zouden we er een oorlog van maken? Laten we als volwassen mensen uit elkaar gaan. Ik laat je wat geld achter voor de eerste periode.
— Wat geld? — Emma kneep haar vingers om de telefoon. — En de helft van het huis dan? En ons gezamenlijke bedrijf?