‘Mark,’ zei ik, niet hard, maar toch verstijfden alle vier de mannen. ‘Als jij hier aan tafel bedragen wilt gaan optellen, waar iedereen bij zit, dan kan ik dat ook. Zullen we eens kijken wat jij het afgelopen jaar aan visspullen hebt uitgegeven?’
Hij hield op met kauwen. Het stuk vlees aan zijn vork bleef ergens halverwege zijn bord en zijn mond hangen.
‘Waar slaat dit op…’
‘Op 1.420 euro,’ ging ik door. ‘Een hengel van 380 euro. Een molen van 270. Vislijn, pluggen, lepels en al die kleine dingen samen nog eens 230 euro in een jaar. En dan reken ik de benzine nog mee. Negen keer op pad in één seizoen. Dat is nog eens 640 euro aan brandstof en reisgedoe.’
Mijn stem bleef vlak. Rustig. Alsof ik op kantoor tijdens het ochtendoverleg een kostenoverzicht voorlas.
‘Samen is dat 2.060 euro voor een hobby. In datzelfde jaar heb jij mij 1.200 euro gegeven. Voor eten. Voor medicijnen. Voor schoonmaakmiddelen. Voor alles in huis. Aan je hengels heb je bijna twee keer zoveel besteed als aan je vrouw. En dan ben ík de geldverkwister?’
De stilte viel zwaar over de tafel.
Hans zette heel langzaam zijn glas neer. Daan schraapte zijn keel en wreef ongemakkelijk over zijn achterhoofd. Tim bestudeerde ineens de schutting, alsof hij die nog nooit eerder had gezien.
‘Moet dat nou waar iedereen bij is?’ siste Mark tussen zijn tanden door. Onder zijn huid bewogen zijn kaken als harde stenen. ‘Ben je helemaal…?’
‘Jij deed het ook waar iedereen bij was,’ antwoordde ik. ‘Met dat woord. Geldverkwister. Vond je dat dan wel normaal?’
Hij kwam overeind. Traag. Zijn stoel schoof naar achteren en de poot kraste over de tegels. Zonder nog iets te zeggen liep hij het huis in. De deur trok hij zacht dicht, stevig, zonder klap.
Juist dat was het ergste. Als Mark een deur zacht sloot, betekende dat stilte. Drie dagen. Een week. Zolang hij nodig vond. Zijn manier van straffen: niets zeggen.
Na een kwartier begonnen de mannen hun spullen bij elkaar te pakken. Daan mompelde iets van ‘tot ziens’ en vertrok als eerste. Tim knikte alleen en ging daarna ook weg. Hans bleef nog even bij het tuinhek staan. Hij draaide wat op zijn voeten, alsof hij niet wist wat hij moest doen. Toen stak hij zwijgend zijn hand uit. Ik nam hem aan. Zijn handpalm was warm, ruw en stevig.
Hij zei niets.
Dat hoefde ook niet.
Ik liep terug naar de overkapping. Ik ruimde de borden af, stapelde ze in een teil en bracht de afvalzak weg. De avond was zacht en warm. Het rook naar houtskool en naar dille uit het moestuintje. Bij de buren stond een radio aan, iets kalms, zonder woorden. Een gewone zomeravond.
Alleen was het in mij zo stil geworden alsof iemand eindelijk een brommend apparaat had uitgezet dat acht jaar lang onafgebroken had staan draaien.
Ik ging op de bank onder de overkapping zitten. Alleen. Mijn handen legde ik op mijn knieën. Ik verwachtte dat ze zouden trillen, maar dat deden ze niet. Ze lagen daar gewoon. Rustig. Droog. Werkhanden. Boekhoudershanden. Handen die gewend waren een pen vast te houden en te rekenen.
En nu hadden ze eindelijk uitgerekend wat er uitgerekend moest worden.
De stilte hield twee weken aan. Mark bewoog zich door het appartement alsof hij een buurman was in een gedeelde woning. Hij ontbeet pas wanneer ik al bijna naar mijn werk vertrok. Avondeten deed hij in de garage; hij had er een waterkoker en een magnetron naartoe gesleept. Onze communicatie bestond uit briefjes op de koelkast, vastgezet met de magneet ‘Voor de beste visser’: ‘Bel de beheerder over de meter’, ‘Wasmiddel is bijna op.’
Ik schreef terug op dezelfde papiertjes: ‘Gebeld, ze komen woensdag’, en: ‘Wasmiddel kost 3,40 euro. Uit welke honderd euro moet dat komen?’
Dat laatste briefje verfrommelde hij en gooide hij in de prullenbak. Het wasmiddel kocht hij zelf. Voor het eerst in acht jaar.
En ik sloeg elke avond mijn schrift open. De kolommen werden langer. Zijn uitgaven stonden links: grote bedragen, brede regels, veel ruimte. De mijne rechts: kleine posten, een smal stroompje van cijfers. Twee werelden naast elkaar. Dichtbij, maar niet samen.
Op de laatste bladzijde zette ik de eindstand. Met rode pen trok ik er een dubbele omlijning omheen.
In acht jaar had ik voor zijn leningen 17.600 euro overgemaakt. Vier jaarsalarissen van mij. Verdwenen in zijn boot, zijn motor en in die badton waarin hij met zijn vrienden zat te stomen.
Hij had mij in diezelfde acht jaar 9.600 euro gegeven. Honderd euro keer zesennegentig maanden. Voor leven. Voor eten. Voor alles.
Ik had bijna twee keer zoveel voor hem betaald als hij mij had gegeven om van te bestaan.
En toen deed ik wat al drie maanden in mij had liggen wachten. Misschien zelfs al acht jaar.
Ik stopte met het betalen van zijn leningen. Allebei. Helemaal.
Ik opende de bankapp. Het bedrag stond er zoals altijd: 230 euro. Mijn vinger bleef even boven het scherm hangen. Daarna tikte ik op ‘Annuleren’. Ik verwijderde de automatische betaling en sloot de app.
De eerste week gebeurde er niets. In de tweede week kreeg hij een sms; hij wiste hem zonder hem te openen. In de derde week werd hij gebeld. Hij drukte het gesprek weg, omdat hij dacht dat het reclame was. In de vierde week belden ze opnieuw. En daarna nog een keer. En nog een.
Dat ene telefoontje bereikte hem in de gang. Ik stond in de keuken aardappels te schillen. Het mes gleed in regelmatige stroken over de schil. Tussen ons zat een muur, maar elk woord kwam helder bij me aan.
‘Ja, met mij. Welke achterstand? Vijfhonderdveertig euro? Dat moet een vergissing zijn. Mijn vrouw betaalt… Of nou ja… Nee, wacht even…’
Er viel een lange stilte. Ik hoorde hoe hij zijn hand met de telefoon langzaam liet zakken.
Daarna kwam hij de keuken binnen. Zijn gezicht was spierwit.