— Na verrekening van het al betaalde voorschot blijft er nog te voldoen…
Pieter noemde het bedrag. Het was zo’n bedrag dat Sanne haar vork uit haar vingers liet glijden; die kletterde hard tegen haar bord, waardoor de stilte in de zaal nog pijnlijker werd.
— Sanne! — Karin draaide zich wanhopig naar haar dochter om. — Heb jij geld op je rekening? Help je moeder nou!
Sanne zakte onmiddellijk dieper in haar stoel, alsof ze hoopte één te worden met de bekleding. Van haar zelfverzekerde houding van daarnet was in één klap niets meer over.
— Mam, waar moet ik dat vandaan halen? — piepte ze zielig. — Ik ben hier toch gewoon als gast gekomen! Ik heb alleen geld voor een taxi bij me. En trouwens, ik betaal nog steeds mijn telefoon af, dat heb ik je toch verteld?
Onvoorwaardelijke familie-eenheid houdt meestal precies op waar iemand zijn eigen bankpas uit de tas moet halen.
Karin liet haar blik gejaagd door de zaal schieten, op zoek naar steun bij de familieleden.
Maar de ooms en tantes die haar vijf minuten eerder nog de hemel in hadden geprezen om haar gulheid, vonden ineens de tafelkleden, het plafond en hun eigen schoenveters buitengewoon interessant. Niemand stond te springen om mee te betalen aan dure cognac die allang tevreden in hun eigen magen klotste.
— Hoe kúnnen jullie… — bracht Karin met samengeknepen lippen uit, terwijl ze Mark giftig aankeek. — Dit is gewoon laag!
— Nee, mam, — zei Mark strak. — Laag is ons recht in het gezicht voorliegen over een bevriende aannemer. Laag is ons spaargeld aannemen voor ramen en het vervolgens verbrassen aan livemuziek, in de hoop dat ik me tegenover de familie te beschaamd zou voelen om deze poppenkast niet af te rekenen.
Pieter kuchte discreet.
— Betaalt u contant of met de kaart? — vroeg hij hoffelijk, terwijl hij de betaalterminal iets dichter naar Karin toe schoof.
Karin had geen uitweg meer.
Met trillende vingers pakte ze haar telefoon. Ze opende de app van haar bank en beëindigde voortijdig een van haar twee spaarrekeningen — precies die rekening waarvan ze haar nieuwe keuken had willen betalen. Het geld werd naar haar betaalrekening overgeboekt.
Pas daarna haalde ze haar pas uit haar portemonnee en hield die tegen de terminal. Het apparaat gaf een kort, opgewekt piepje, alsof het de afschrijving met plezier goedkeurde. Op Karins gezicht lag op dat moment zo’n diepe, oprechte rouw, dat het leek alsof ze persoonlijk van elke verloren cent afscheid nam bij een open graf.
Mark en ik stonden op. We namen beleefd afscheid van de sprakeloze familieleden en liepen richting uitgang. Sanne keek ons niet eens aan; ze zat met haar vork driftig in een lege servet te prikken.
Maar daarmee was de zaak nog niet voorbij.
De volgende ochtend, stipt om tien uur, belde Mark zijn moeder. Hij gaf haar geen kans om een klaagzang te beginnen over haar bloeddruk, haar arme hart en ondankbare kinderen.
— Mam, — zei hij hard. — Het diner van gisteren heb je zelf betaald. Dat was jouw keuze en jouw probleem. Nu wil ik ons geld terug, het geld dat jij zogenaamd nodig had voor de ramen. Jouw jubileum gaf je niet het recht om onze spaarpot leeg te trekken.
— Maar ik heb het toch als voorschot uitgegeven! — snikte Karin door de telefoon. — Ik heb niets meer! Jullie laten me straks nog op straat belanden!
— Ik verwacht het bedrag voor vanavond terug, — antwoordde Mark met een kalme, ijskoude stem. — We hebben jou dat geld overgemaakt voor een heel concreet doel. Ik heb de bankafschriften en onze berichten nog. Als je weigert het terug te betalen, stuur ik je morgen een aangetekende ingebrekestelling wegens ongerechtvaardigde verrijking. Daarna stap ik naar de rechter. En dan horen niet alleen de familie en het restaurantpersoneel over jouw verjaardagsstunt, maar ook de deurwaarder.
Karin wist heel goed dat Mark geen loze dreigementen uitte. Als hij zei dat hij iets zou doen, deed hij het ook.
De juridische termen werkten ontnuchterend. Nog diezelfde avond stond het volledige bedrag, tot op de laatste cent, weer op Marks rekening.
Later hoorden we hoe ze dat voor elkaar had gekregen. Karin had ook haar tweede spaarrekening vroegtijdig moeten opheffen — haar zogenoemde noodreserve voor als alles écht mis zou gaan. Daarbij verloor ze alle rente. Het meest ironische was dat ze die noodsituatie eigenhandig had georganiseerd.
Sanne weigerde categorisch om bij te springen. Ze verklaarde dat ze haar telefoon nog moest afbetalen, dat ze eigen kosten had en dat ze “gewoon geen geld” had. Blijkbaar waren die financiële problemen geen belemmering geweest toen ze meehielp een briljant brutaal plan op kosten van een ander te bedenken. Het verbond van twee houtwormen viel met veel gekraak uiteen zodra er een financiële insectenspray aan te pas kwam.
Drie weken later stonden er in ons appartement gloednieuwe, stralend witte ramen. De monteurs werkten snel, netjes en zonder poespas. Ondanks het grillige weer buiten werd het binnen ineens stil, warm en ongelooflijk behaaglijk.
Sindsdien heeft Karin nooit meer voorgesteld om familiezaken via haar “betrouwbare kennissen” te regelen. Ook haar contact met ons veranderde. Ze belde alleen nog op feestdagen, en dan met een droge, bijna zakelijke stem.
Echt respect voor andermans grenzen ontstaat soms pas wanneer iemand voor het overschrijden ervan uit eigen zak moet betalen.
De foto’s van dat rampzalige jubileum liet ze de familie daarna ook veel minder vaak zien dan ze oorspronkelijk van plan was geweest.
Op de meeste afdrukken in haar album stond Karin stralend afgebeeld: met een glas in haar hand, glimlachend, genietend van alle bewondering die haar werd toegezwaaid. Maar de laatste foto was veruit de meest veelzeggende. Daar zat ze aan tafel voor de open zwarte map, met haar telefoon in de ene hand en haar bankpas in de andere.
Haar gezicht was verstard alsof ze zelf was ingemetseld achter driedubbel isolatieglas, helemaal alleen met de werkelijke prijs van haar eigen grootmoedigheid. En geen enkele hulpkreet drong daar nog doorheen.