onbekenden, in de hoop via zo’n etentje nieuwe ingangen te creëren. Jan had haar daar meer dan eens op aangesproken. Hij had haar gevraagd zich niet op die manier met zijn loopbaan te bemoeien, had uitgelegd dat hij zelf wilde bereiken wat hij kon bereiken, door hard te werken en niet door toevallige kennissen aan een feestelijk gedekte tafel. Maar Maria had daar nooit echt naar geluisterd. Ze bleef doen wat zij verstandig vond, overtuigd dat zij beter wist wat haar volwassen zoon nodig had dan hijzelf.
En nu kwam dit er ook nog bij.
— Goed, — zei Jan, opvallend kalm, maar op een toon die Emma meteen deed begrijpen dat die rust gevaarlijk was. — Blijf jij hier even.
Hij verliet de keuken en liet Emma verbijsterd achter. Ze hoorde zijn voetstappen richting de woonkamer gaan. Even later viel het geroezemoes aan tafel plots stil. Daarna klonk zijn stem, beleefd en beheerst, maar onmiskenbaar beslist.
— Beste mensen, neemt u mij niet kwalijk, maar ik voel me ineens niet goed. Ik ben wat duizelig geworden. Ik denk dat het beter is als we de avond wat eerder afronden. Heel erg bedankt dat jullie gekomen zijn.
Emma keek voorzichtig vanuit de keuken de kamer in. Op de gezichten van de gasten stond verwarring te lezen. Pieter maakte al aanstalten om iets te zeggen, misschien om hulp aan te bieden, maar Jan liet hem daar nauwelijks de kans toe. Vriendelijk, maar met een vasthoudendheid waar niet tegenin te gaan viel, begeleidde hij iedereen naar de hal. Hij bedankte hen voor hun komst, verontschuldigde zich voor het abrupte einde van de avond en bleef daarbij zo rustig dat niemand hem durfde tegen te spreken. Vrienden en collega’s, gewend om op het oordeel van de gastheer te vertrouwen, stonden zonder verdere vragen op, namen hartelijk afscheid en wensten hem beterschap.
Maria liep zenuwachtig tussen de mensen door. Ze probeerde de ongemakkelijke situatie nog te verzachten, mompelde dat haar zoon waarschijnlijk gewoon oververmoeid was en dat er niets ernstigs aan de hand zou zijn. Af en toe wierp ze een bezorgde blik op Jan, maar hij bleef onbewogen en hield zich uitsluitend bezig met het uitlaten van de gasten.
Pas toen de deur achter de laatste bezoeker dichtviel, zakte er een zware stilte over het appartement.
Maria draaide zich naar haar zoon om. Het masker van de gastvrije, beheerste gastvrouw verdween in één klap van haar gezicht.
— Jan, wat haal jij in vredesnaam in je hoofd? Besef je wel wie je zojuist de deur uit hebt gewerkt? Dat was Pieter! Jouw toekomst kan van zo iemand afhangen! Heb je enig idee hoeveel moeite het mij heeft gekost om hem hierheen te krijgen, om hem over te halen te komen?
— Mam, — zei Jan zacht.
Maar in dat ene woord zat zo’n koude, stalen vastberadenheid dat Maria onmiddellijk stokte.
— Ik heb je niet gevraagd iemand van mijn werk uit te nodigen. Ik heb het je al honderd keer gezegd: mijn carrière regel ik zelf. Ik heb jouw contacten niet nodig. Ik heb ook geen mensen nodig die jij zonder overleg op mijn verjaardag meebrengt.
— Maar ik deed het toch voor jou! — riep Maria uit, terwijl ze wanhopig haar handen ophief. — Voor jouw eigen bestwil!
— Voor mijn bestwil zou het zijn geweest als je mijn vrouw niet op mijn eigen verjaardag had vernederd, — viel Jan haar scherp in de rede.
Maria verstarde een ogenblik. Daarna keek ze vluchtig naar de keuken, waar Emma stond en elk woord kon horen.
— Wat heeft zij jou allemaal wijsgemaakt? — vroeg haar schoonmoeder met hoorbare ergernis. — Ik heb haar alleen gevraagd even in de keuken te helpen. Meer niet.
— Je hebt tegen haar gezegd dat ze niet aan tafel thuishoorde, — zei Jan, en zijn stem werd harder. — Je hebt gezegd dat ze een boers gezicht heeft en dat ze fatsoenlijke mensen in de weg zit terwijl die proberen te genieten. Ga je dat ontkennen?
Maria opende haar mond, maar er kwam niet meteen iets uit. Ze zocht naar woorden, naar een uitweg, naar een manier om de scherpe rand van haar uitspraak af te vijlen. Alleen begreep ze heel goed dat haar zoon dit keer niet zou toestaan dat ze alles als een grapje afdeed of de belediging kleiner maakte dan die was.
— Nou… misschien heb ik me een beetje laten meeslepen, — mompelde ze uiteindelijk. — Maar probeer mij ook te begrijpen, Jan. Ik wilde het goed doen. Die tafel was natuurlijk… huiselijk, laten we zeggen. Maar voor mensen als Pieter moet alles toch net iets verfijnder zijn, iets netter gepresenteerd. Hij is een man met smaak, hij is andere dingen gewend…
— De tafel was prachtig, — kapte Jan haar af. — Emma heeft de hele dag staan koken. Met liefde. Voor mij. Voor mijn verjaardag. En ik begrijp niet waar jij het recht vandaan haalt om vreemde mensen uit te nodigen en vervolgens van mijn vrouw te eisen dat ze voldoet aan jouw idee van elegantie. En alsof dat nog niet genoeg was, moest je haar daar ook nog om kleineren.
Emma kwam langzaam uit de keuken en bleef in de deuropening staan. Ze voelde hoe haar man naast haar ging staan, niet letterlijk, maar met elk woord dat hij uitsprak. Hij verdedigde haar openlijk. Dat gaf haar kracht, al brandde de vernedering nog steeds pijnlijk na.
— Jan, geloof me, ik bedoelde het niet slecht, — probeerde Maria nu met een zachtere, bijna smekende stem. — Ik wil alleen dat het goed met je gaat. Dat je vooruitkomt. Dat je carrière zich goed ontwikkelt…
— Mam, — Jan schudde zijn hoofd, — met mijn carrière gaat het zoals het moet gaan. Ik werk, ik doe mijn best, en ik heb geen behoefte aan jouw spelletjes via diners en verjaardagen. Weet je wat voor mij wél belangrijk is? Dat mijn vrouw met respect wordt behandeld. Begrijp je eigenlijk wie Emma voor mij is? Ze is niet iemand die alleen op feestdagen een mooie maaltijd op tafel zet. Ze is de mens die mij in alles steunt, die minstens zo hard werkt als ik en, tussen haakjes, zelfs meer verdient. En een deel van dat geld gaat ook naar jou. Naar je medicijnen. Naar de verbouwing die we afgelopen zomer bij jou hebben laten doen. En juist haar durf jij te vernederen.