— Of heeft de jurist dat zo opgeschreven?
— Wat maakt dat nou uit, meisje.
— Heel veel. Een jurist zet op papier wat juridisch kan. Maar “geen aanspraak maken op professionele kansen” gaat niet over de wet. Dat gaat erover dat ik bij voorbaat afstand doe van mijn loopbaan en later niet eens meer mag benoemen dat ik die ooit had. Zoiets schrijft een jurist er niet uit zichzelf bij. Dat wordt toegevoegd.
Haar glimlach verdween.
— Waar doel je op?
— Nergens op. Ik lees alleen. Hardop. Precies zoals u wilde: eerlijk.
Mark keek van mij naar zijn moeder en weer terug. Voor het eerst die avond had hij het gezicht van iemand die werkelijk naar het contract keek dat hij zelf had meegebracht.
— Artikel acht, — ging ik verder, terwijl ik de map naar hem toe draaide. — Hier. Lees maar. Zelf.
Hij pakte het blad, boog zich eroverheen. Zijn lippen bewogen geluidloos.
In artikel acht stond dat, wanneer het huwelijk op initiatief van de echtgenote werd ontbonden, zij de gezamenlijke woning binnen een maand moest verlaten, zonder recht op vergoeding van investeringen in verbouwing of inrichting. Verbouwing en inrichting, ter informatie, waren precies wat wij van plan waren in ons nieuwe appartement. Het appartement dat we samen wilden kopen, met een hypotheek, waarvoor ik de eerste inleg al had gespaard van mijn eigen salaris — ja, dat salaris dat ze hier tot op de komma hadden uitgeplozen.
— Dit is niet… — Mark keek op. — Dit is waarschijnlijk gewoon een standaardtekst, iets wat is blijven staan van…
— Van wat dan, Mark? Van een vorige bruid?
Het werd stil. Maria kwam overeind van de bank.
— Goed, — zei ze. — Nu is het genoeg met die hysterie. Dit is een normaal contract, keurige mensen regelen dat allemaal zo. Jij maakt van niets een enorm drama. Mark, zeg jij eens wat.
Maar Mark zei niets.
Hij zat daar, met zijn ogen op pagina acht gericht, en zweeg. En juist dat zwijgen was erger dan het hele contract bij elkaar. Dat document was tenminste nog door een vreemde jurist opgesteld. Maar hij was degene die zweeg. De man die over drie weken naast mij zou staan en “ja” zou zeggen. Hij had nu kunnen zeggen: “Mam, wacht even, dit gaat inderdaad te ver, dit halen we eruit.” Eén zin maar. Hij sprak hem niet uit.
Hij koos ervoor geen ruzie te maken. Niet met zijn moeder. Bij mij was dat blijkbaar veiliger.
Ik sloeg de map dicht. De blauwe pen schoof ik naar het midden van de tafel, zijn kant op.
— Ik zet hier geen handtekening onder, — zei ik.
— Sophie, laten we er morgen met een helder hoofd naar kijken, — zei Mark haastig. — Je bent moe, dat snap ik…
— Ik ben niet moe. Ik ben klaar met lezen.
— Nou, en wat heb je dan zogenaamd gelezen? — viel Maria in. — Gewone papieren. Jij zocht gewoon iets om over te struikelen. Als je niet wilt trouwen, zeg dat dan gewoon, in plaats van hier een voorstelling op te voeren.
— Ik wil wel, — zei ik. En ik schrok er zelf van dat het al niet meer klopte. — Ik wilde. Tot pagina zes.
Ik stond op en pakte mijn jas van de rugleuning van de stoel. In de hal was het donker; ik vond de schakelaar niet meteen. Achter mij hoorde ik Mark iets zeggen over “er een nachtje over slapen”, over dat “mama het niet zo bedoelde”, over dat “we toch volwassen mensen zijn”.
Volwassen mensen. Een volwassen man had zijn verloofde een papier voorgelegd waarin zij alvast werd neergezet als iemand zonder stem, zonder rechten, bijna als personeel. En hij was er zo zeker van geweest dat ze het toch niet helemaal zou lezen, dat hij het zelf kennelijk ook niet had gedaan.
Bij de voordeur draaide ik me nog één keer om.
— Mark. Dacht je werkelijk dat ik dit niet zou lezen?
Hij begon te hakkelen.
— Ik dacht dat jij… nou ja… dat jij meestal bij dit soort dingen…
— Afhaakt. Maak je zin maar af.
Dat deed hij niet. Vanuit de kamer riep Maria dat ik hier nog spijt van zou krijgen, dat je iemand als haar Mark niet zomaar opnieuw vond, en dat ik op mijn leeftijd niet zo kieskeurig moest doen.