Tot haar verbazing kwam Jan niet alleen binnen. Achter hem stapte Maria de hal in, met in haar hand een plastic tas waarop het logo van een notariskantoor stond gedrukt.
— We gaan het niet langer uitstellen, — kondigde Jan aan zodra hij Emma in de keuken zag staan. — Mam heeft al met de notaris gebeld. We worden over een uur verwacht.
Emma keek van hem naar Maria en liet een beheerste glimlach zien.
— Wat een toeval, — zei ze rustig. — Ik was net van plan je mijn antwoord te geven.
— Prachtig, — zei Maria meteen, terwijl ze zonder uitnodiging de keuken in liep. — Dan praten we dit netjes als familie uit en daarna rijden we door om alles officieel te regelen.
Emma wees naar de stoelen aan de andere kant van de tafel.
— Ga zitten. Ik heb namelijk ook het een en ander met jullie te bespreken.
Jan en zijn moeder wisselden een korte, wantrouwige blik. Toch gingen ze zitten. Maria zette de tas met papieren naast zich op de grond, alsof de zaak al beslist was.
Emma legde haar handen gevouwen op tafel en keek Jan recht aan.
— Vertel eens, hoe ben jij eigenlijk op het idee gekomen dat mijn aandeel in ons appartement zomaar op jouw naam of op naam van je moeder gezet zou worden?
Jan trok zijn wenkbrauwen samen.
— Daar hebben we het al over gehad. Het is gewoon praktischer. Minder kosten, eenvoudiger beheer, en…
— En daarna verkopen jullie de woning om iets te kopen voor Sophie, — viel Emma hem in de rede.
Ze schoof een uitgeprinte kopie van zijn berichten naar hem toe. De gesprekken had ze destijds opgeslagen, nog voordat Jan had beseft dat zijn telefoon niet langer veilig in zijn jaszak lag.
— Wie is zij, Jan? Je minnares?
Maria verstijfde. Haar gezicht verloor in één ogenblik alle kleur. Jan daarentegen kneep zijn handen tot vuisten.
— Jij hebt mijn berichten gekopieerd? Weet je wel dat dat niet mag?
— En geld van onze gezamenlijke rekening naar je moeder overmaken, mag dat wel? — vroeg Emma kalm.
Ze pakte de bankafschriften van de stapel en legde ze één voor één op tafel.
— Drieëntwintigduizend euro in één jaar tijd. Allemaal overboekingen naar Maria. Waarvoor was dat geld bestemd?
Maria schoot overeind in haar stoel, alsof zij degene was die beledigd werd.
— Dat gaat jou helemaal niets aan. Een zoon mag zijn moeder helpen.
— Van een gezamenlijke rekening? Zonder dat zijn vrouw ergens van weet? — Emma schudde langzaam haar hoofd. — Maar dat is niet eens het meest interessante.
Ze haalde een ander document tevoorschijn: een uittreksel uit het Kadaster. Daarop stond een klein appartement geregistreerd op naam van Jan, gekocht zes maanden eerder.
Jan boog zich over het papier. Zijn mond viel een stukje open.
— Wat is dit?
— Dat weet je heel goed, — antwoordde Emma. — Een appartement aan de Prinsengracht. Aangeschaft achter mijn rug om. Voor jou en Sophie, neem ik aan?
Maria draaide haar hoofd langzaam naar haar zoon.
— Jan… wilde je met haar gaan samenwonen voordat wij dit met het grote appartement geregeld hadden?
— Mam, hou je mond, — siste Jan.
Maar het was al te laat.
Emma glimlachte zonder vreugde.
— Dus ik zat goed. Jullie bedoeling was simpel: mij onder druk zetten, ervoor zorgen dat ik afstand deed van mijn deel, de woning verkopen en daarna… wat precies? Mij met een koffertje op straat zetten?
— Doe niet zo dramatisch, — snauwde Jan. — Je zou heus wel een vergoeding hebben gekregen.
— Een vergoeding? — Emma lachte kort en ongelovig. — Voor tien jaar huwelijk? Voor alle jaren waarin ik me uit de naad heb gewerkt? Voor de hypotheek die ik heb meebetaald, de stress, de slapeloze nachten, alles wat ik in dit leven met jou heb gestoken?
Maria boog zich naar voren. Haar stem werd scherp.
— Je hebt niet zoveel keus als je denkt. Of je tekent vandaag, of mijn zoon vraagt de scheiding aan. Dan krijg je hooguit de helft.
Emma keek haar aan en trok één wenkbrauw op.
— Hooguit de helft? Bedoelt u de helft van ons driekamerappartement? De helft van zijn Toyota Camry? De helft van het vakantiehuisje dat uw zoon zogenaamd cadeau heeft gekregen, maar dat in werkelijkheid via u voor een schijntje is gekocht met ons gezamenlijke geld? En natuurlijk de helft van dat kleine appartement aan de Prinsengracht. Vergeet daarnaast niet de terugbetaling van het geld dat zonder mijn toestemming van onze rekening is verdwenen.
Jan sprong zo abrupt op dat zijn stoel achteruit schoof en tegen de muur stootte.
— Ben je gek geworden? Dat krijg je nooit bewezen.
— Zullen we dat aan de rechter overlaten? — zei Emma.
Ze bleef zitten. Juist haar kalmte leek hem nog bozer te maken.
— Morgen dien ik het verzoek tot echtscheiding in. En daar voeg ik meteen een verzoek aan toe voor een financieel onderzoek naar al onze uitgaven van de afgelopen vijf jaar.
Maria greep naar haar borst en zakte zwaarder tegen de rugleuning.
— Dat kun je niet maken. Je maakt alles kapot.
— Ik? — Emma keek haar oprecht verbaasd aan. — Ik ben niet vreemdgegaan. Ik heb geen geld uit het gezinsbudget weggesluisd. Ik heb niet geprobeerd mijn echtgenoot zijn wettelijke aandeel af te nemen. Ik verdedig alleen wat van mij is.
Jan boog zich dreigend over de tafel.
— Ik maak je kapot, hoor je me?
Emma pakte haar telefoon en draaide het scherm naar hem toe. De opname liep.
— Bedreigingen neem ik ook mee. Wil je nog iets toevoegen voor het dossier? En voor alle duidelijkheid: de opnames, de documenten, de afschriften, alles staat ook in mijn cloud. Alleen ik en mijn advocaat hebben daar toegang toe.
Voor het eerst leek Jan onzeker. Zijn blik schoot van haar telefoon naar de papieren op tafel en vervolgens naar zijn moeder.
Maria stond haastig op en trok hem aan zijn mouw.
— Kom mee, Jan. We moeten dit met onze advocaat bespreken.
Jan bleef nog een paar seconden staan, alsof hij iets wilde zeggen dat alles zou herstellen. Maar er kwam niets. Uiteindelijk draaide hij zich om en liep achter zijn moeder aan. De tas van het notariskantoor bleef even onder de stoel staan; Maria merkte het pas bij de deur en griste hem met trillende handen van de vloer.
Toen de voordeur achter hen dichtviel, bleef het stil in de keuken.
Emma zat nog een tijdje bewegingloos aan tafel. Daarna liet ze langzaam de lucht uit haar longen ontsnappen en zakte achterover op haar stoel. Tien jaar huwelijk. Tien jaar hypotheek. Tien jaar lang had ze naast iemand geleefd die achter haar rug om een heel ander leven had opgebouwd.
De pijn was er. Die zat diep, scherp en zwaar. Maar daaronder voelde ze iets wat sterker was: opluchting. Alsof een deur die jarenlang op slot had gezeten eindelijk openzwaaide.
Drie maanden later sprak de rechter de scheiding uit en werd de verdeling van het vermogen vastgesteld. Emma kreeg precies waar zij recht op had: de helft van alle gezamenlijke bezittingen. Het appartement, de auto, het vakantiehuisje en zelfs het kleine appartement waar Jan kennelijk een toekomst met Sophie had willen beginnen, werden in de procedure meegenomen.
Van dat toekomstige huwelijk kwam overigens niets terecht. Sophie verdween uit Jans leven zodra duidelijk werd dat hij niet langer de man was met de volle portemonnee en de fraaie beloften.
Op een heldere ochtend stond Emma in haar helft van het driekamerappartement voor het grote raam. Beneden bewoog de stad zoals altijd door: auto’s, fietsers, mensen met koffiebekers in hun hand, haastige voetstappen op de stoep.
Tien jaar had ze voor deze woning betaald. Tien jaar had ze geloofd dat ze samen aan iets bouwden. Nu wist ze dat ze vooral zichzelf overeind had gehouden.
Voor haar lag geen eenvoudig leven. Er zouden gesprekken met makelaars komen, nieuwe afspraken, rekeningen, dozen, misschien een verhuizing. Maar het pad dat voor haar lag, was van haar alleen.
En voor het eerst in lange tijd maakte dat haar niet bang.