Ze beheerste de kunst van het verdraaien als geen ander; elk gesprek wist ze zo te kantelen dat degene die het waagde bezwaar te maken uiteindelijk de schuldige leek. Emma luisterde naar haar en merkte hoe er diep vanbinnen iets kouds en hards in haar begon te stollen, alsof er ijs door haar heen trok.
‘De code van de kluis,’ zei ze langzaam, ‘kennen alleen Jan en ik. Dus óf u hebt hem uit hem losgekregen, óf hij heeft hem u zelf gegeven.’
Anna kneep haar lippen op elkaar. Ze was betrapt. Toch deed ze geen stap terug.
‘En dan nog?’ beet ze haar toe. ‘Mijn Jan is tenminste een fatsoenlijke jongen. Die weet nog wat familie betekent. Niet zoals sommigen hier! Hij heeft me de code zelf gegeven toen ik hem vertelde dat Pieter hulp nodig had. Hij begrijpt tenminste dat een broer belangrijker is dan een paar cursussen. Cursussen!’ Ze snoof minachtend. ‘Je bent dertig. Wat moet je nog met cursussen? Je had geld opzij moeten leggen voor een kind. Dáárvoor hoort een vrouw te sparen. Maar jij denkt alleen maar aan jezelf.’
Emma kwam overeind. Zonder haar stem te verheffen liep ze naar de voordeur en trok die open.
‘U gaat nu weg.’
Haar schoonmoeder staarde haar aan alsof ze niet goed had verstaan wat er gezegd was.
‘Ben je helemaal gek geworden? Gooi je míj eruit?’
‘Verlaat mijn appartement. En geef de sleutel terug.’
‘De sleutel?’ Anna’s stem schoot omhoog. ‘Hoe durf je zo tegen mij te praten? Jan heeft hem mij gegeven. Ik ben zijn moeder!’
‘En dit is mijn woning. Als u niet onmiddellijk vertrekt, bel ik de politie. €5.200 meenemen zonder toestemming is diefstal.’
Anna werd eerst lijkbleek, daarna sloeg het rood haar in het gezicht. Met een ruk greep ze haar tas, viste de sleutelbos eruit en smeet die op de vloer.
‘Onthoud dit goed,’ siste ze vanuit de deuropening. ‘Vergeet deze dag niet. Jan zal je dit nooit vergeven. Familie is heilig. En jij verraadt haar.’
De deur viel met een klap dicht. Emma bukte, raapte de sleutels op en legde ze op het plankje in de hal. Daarna keerde ze terug naar de keuken. Haar thee was inmiddels steenkoud. Ze goot hem weg, zette nieuwe en ging zitten. Nu was het wachten op haar man.
Jan kwam laat thuis, uitgeput en met een lege maag. Nog voordat hij zijn jas goed had uitgetrokken, liep hij al naar de koelkast.
‘Was mama hier? Ze zei dat ze gehaktballetjes zou brengen…’ Hij brak af toen hij Emma’s gezicht zag. ‘Is er iets gebeurd?’
‘Ga zitten.’
Hij deed wat ze zei. Voor het eerst in lange tijd zag Emma niet de volwassen man met wie ze getrouwd was, maar een bange jongen die al voelde dat hij een uitbrander zou krijgen. Die gedachte maakte haar bijna misselijk.
‘Je moeder heeft al mijn geld uit mijn kluis gehaald,’ begon ze zonder omwegen. ‘€5.200. Ze heeft het aan Pieter gegeven. Wist jij daarvan?’
Jan trok zijn hoofd tussen zijn schouders.
‘Ik… Mama zei dat Pieter het echt nodig had. Dat hij in de problemen zat. Ik dacht dat jij het wel zou begrijpen.’
‘Dus je wist het,’ zei Emma. Dit keer klonk het niet als een vraag.
‘Nou… ja.’ Hij keek haar smekend aan. ‘Maar probeer het te snappen. Pieter is familie. Hij had dat geld echt nodig. Hij is bezig met een grotere woning, hij heeft een verloofde, ze willen kinderen. En jouw cursussen… die kunnen toch wel wachten? Je werkt gewoon nog een paar jaar en dan spaar je het opnieuw bij elkaar. Toch?’
Emma stond op, liep naar de slaapkamer en haalde Jans grote reistas uit de kast. Geschrokken kwam hij achter haar aan.
‘Wat ben je aan het doen?’
Zonder antwoord te geven begon ze zijn spullen in te pakken. Een spijkerbroek. Overhemden. Sokken. Ondergoed. Jan keek toe met grote ogen, alsof zijn verstand weigerde te accepteren wat er voor hem gebeurde.
‘Emma, ben je gek geworden? Stop daarmee! We kunnen er toch over praten?’
‘Er valt niets meer te bespreken.’ Ze trok de rits dicht en duwde de tas in zijn handen. ‘Neem dit mee en ga naar je moeder. Als familie voor jullie zo belangrijk is, kunnen jullie samenwonen. Met z’n drieën. Jij, je moeder en Pieter.’
‘Je kunt me niet zomaar buitenzetten! Dit is mijn appartement!’