Zelfs toen er later nieuw kantoormeubilair werd aangeschaft, bleef juist die oude kast staan.
Op een dag had ik Joost gevraagd waarom we dat ding eigenlijk niet wegdeden.
‘Sommige zaken kun je beter laten rusten,’ had hij toen geantwoord.
Destijds had ik daar geen seconde langer bij stilgestaan.
Maar nu liep er, zonder duidelijke reden, een rilling over mijn rug.
‘Er staat nog een oude archiefkast,’ zei ik tegen Anouk. ‘Daar zouden papieren in kunnen liggen.’
‘Wie kan daarbij?’
‘Joost. En zijn moeder ook, want zij heeft eveneens een sleutel van het kantoor.’
Anouk legde haar pen neer.
‘Dan moeten we eerst vaststellen om wat voor documenten het precies gaat en hoe ze juridisch correct veiliggesteld kunnen worden.’
Toen ik even later haar kantoor uit liep, zag ik dat Joost dertien keer had gebeld.
Bij de veertiende oproep nam ik op.
‘Waar ben je?’ vroeg hij meteen.
‘Ik had iets te regelen.’
‘Mijn moeder zegt dat je naar een advocaat bent geweest.’
‘En dan?’
‘Dat had je niet moeten doen.’
‘Waarom niet? Jij hebt toch ook al met een advocaat gesproken?’
Aan de andere kant van de lijn bleef het lang stil.
Daarna zei Joost, opvallend zacht:
‘Sophie, wat je ook doet, blijf van de oude papieren van de werkplaats af.’
‘Waarom zou ik dat doen?’ vroeg ik.
‘Omdat je daar geen verstand van hebt.’
‘Elf jaar lang heb ík de administratie gedaan.’
‘Precies daarom zeg ik het.’
Daarna verbrak hij de verbinding.
Die avond ging ik voor het eerst niet naar huis.
Ik sliep op de bank bij Anna. Om zes uur ’s ochtends werd ik wakker met één zin die maar door mijn hoofd bleef malen: precies daarom zeg ik het.
Waarom zou het voor Joost gevaarlijk zijn dat ik juist wél wist hoe die administratie in elkaar zat?
De volgende dag belde ik onze voormalige boekhouder, Maria.
Maria was inmiddels bijna zeventig en werkte alleen nog voor een paar oude klanten. In de eerste acht jaar van de zaak had zij de boekhouding van Joost verzorgd.
‘Sophie, kind!’ riep ze blij toen ze mijn stem hoorde. ‘Wat is het lang geleden.’
In een paar zinnen vertelde ik haar dat Joost en ik gingen scheiden.
Maria zei een hele tijd niets.
‘Dat spijt me,’ zei ze uiteindelijk. ‘Echt heel erg.’
‘Ik wil je iets vragen over het begin van de werkplaats.’
‘Zeg het maar.’
‘Weet jij nog hoe we destijds aan de eerste machines zijn gekomen?’
‘Natuurlijk weet ik dat nog.’
‘Joost beweert dat hij geld van zijn vader heeft gekregen.’
Aan de andere kant van de lijn hoorde ik iets op tafel vallen.
‘Van welke vader dan? Van die man die toen al twee jaar dood was?’
Mijn maag trok samen.
‘Dat was precies wat ik ook dacht.’
Maria slaakte een diepe zucht.
‘Sophie, ik was ervan overtuigd dat jij alles wist.’
‘Waarover?’
‘Over dat startkapitaal.’
Juist op dat moment moest ze ophangen, omdat er iemand bij haar aanbelde. Ze beloofde me later terug te bellen.
Die middag haalde ik tussen mijn eigen papieren een oude map tevoorschijn. Kort na ons huwelijk was ik daarin begonnen de grotere gezinsuitgaven bij te houden.
Tussen vergeelde overzichten vond ik de inkomsten en kosten uit het eerste jaar van de werkplaats, allemaal met de hand genoteerd.
In de kantlijn stond een merkwaardige aantekening:
“Erfenis S. – €18.000 – apart registreren.”
Het was mijn eigen handschrift.
Toch bleef ik er minutenlang naar staren, omdat ik me niet kon herinneren wanneer ik die woorden had opgeschreven.
Daarna kwam alles langzaam terug.
Na het overlijden van mijn oma had ik een klein vakantiehuisje bij het Veluwemeer geërfd. Bijzonder veel stelde het niet voor; het dak lekte en de tuin was volledig verwilderd. Ik verkocht het, en het geld gebruikten we om Joosts bedrijf van de grond te krijgen.
Toen had hij gezegd dat het onze gezamenlijke toekomst zou worden.
En dat werd het ook.
Tenminste, dat had ik altijd geloofd.
Die achttienduizend euro leek nu misschien geen gigantisch bedrag meer, maar in die tijd konden we er de eerste hefbrug, de diagnoseapparatuur en een groot deel van het gereedschap van kopen.
Waarom was ik dat exacte bedrag vergeten?
Misschien omdat ik zestien jaar lang keer op keer had gehoord dat de werkplaats het resultaat was van Joosts harde werk.
Ik ontkende niet dat hij zich kapot had gewerkt.
Maar ik had dat ook gedaan.
En zonder de erfenis van mijn oma had hij nergens kunnen beginnen.
Twee dagen later belde Maria terug.
‘Ik heb iets gevonden,’ zei ze. ‘Maar dit laat ik je liever persoonlijk zien.’
We spraken af in een patisserie in het centrum.
Maria legde een dikke bruine envelop op tafel.
‘Ik heb niet alle originele stukken meer. Maar ik heb wel een paar kopieën bewaard, plus mijn eigen boekhoudkundige aantekeningen.’
In de envelop zaten lijsten van de eerste machine-aankopen, enkele betalingsbewijzen en één document dat meteen mijn aandacht trok.
Het was een concept voor een leningsovereenkomst.
Naam van de geldverstrekker: Emma De Jong.
Bedrag: €18.000.
De datum lag precies twee weken na de verkoop van het huisje van mijn oma.
‘Wat is dit?’ vroeg ik.
Maria zette haar bril af.
‘Joost vroeg me destijds om het geld op die manier in de boeken te zetten. Volgens hem had hij het van zijn moeder geleend.’
‘Maar het kwam van mij.’
‘Dat weet ik.’
‘Waarom staat Emma’s naam hier dan?’
‘Dat heb ik hem ook gevraagd.’
‘En wat zei hij?’
Maria keek me strak aan.
‘Dat het binnen de familie niet uitmaakte van wie het geld precies afkomstig was.’
Mijn mond werd droog.
‘Wat heb jij toen gedaan?’
‘Ik heb geweigerd onjuiste gegevens te verwerken. Dat concept is in mijn boekhouding nooit gebruikt. Maar Joost stapte later over naar een andere boekhouder, zogenaamd omdat ik te moeilijk deed en overal bezwaren tegen had.’
Nu wist ik het weer.
Hij had gezegd dat Maria traag was geworden en dat haar werkwijze niet meer paste bij de groei van het bedrijf.
‘Er is nog iets,’ ging Maria verder. ‘Emma heeft mij op een gegeven moment ook gebeld. Ze wilde weten of het mogelijk was om de terugbetaling van dat geld naar een latere datum te verschuiven.’
‘Welke terugbetaling?’
‘Precies dat zei ik ook.’
Maria boog zich iets naar me toe.
‘Sophie, ik vermoed dat iemand op papier een schuld wilde maken van geld dat jij had ingebracht.’
Die avond ging ik naar huis.
Niet omdat ik ruzie met Joost wilde maken.
Ik wilde alleen iets controleren.
Mijn man zat in de woonkamer naar voetbal te kijken. Emma zat, uiteraard, naast hem.
‘Waar was je?’ vroeg Joost.
‘Ik heb oude bekenden gesproken.’
‘Ik hoop niet dat het mensen waren die je tegen mij opzetten.’
Ik gaf geen antwoord.
Rechtstreeks liep ik naar de werkkamer, de plek waar ik vroeger thuis de administratie deed. Op een plank stonden nog altijd een paar oude mappen.
Joost kwam achter me aan.
‘Wat zoek je?’
‘Het verkoopcontract van het huis van mijn oma.’
‘Waar heb je dat voor nodig?’
‘Omdat het mijn document is.’
‘Sophie, maak hier geen drama van.’
‘Waarvan precies?’
Hij deed de deur achter zich dicht.
‘Ik weet dat je met Maria hebt gesproken.’
Ik draaide me om.
‘Hoe weet je dat?’
‘Zij heeft mij gebeld.’
Dat was gelogen. Maria had me nadrukkelijk beloofd dat ze geen contact met Joost zou opnemen.
‘Wat heeft ze gezegd?’
‘Dat je oude zaken oprakelt.’
‘Welke oude zaken?’
Joosts gezicht verstrakte.
‘Dat weet je heel goed.’
‘Zeg het dan hardop.’
Hij zei niets.
In plaats daarvan sloeg hij met zijn hand op het bureau.
‘Je gaat niet kapotmaken wat ik mijn hele leven heb opgebouwd.’